De kogel is door de kerk, ik heb iedereen verteld hoe het zit. Ik ben een rasechte homo! Hallo dan, mag ik mij even voorstellen. Ik ben Dimitri, kom uit Eindhoven en al veel te lang single.

Wij zijn weer op zoek naar mannen om onderling massages uit te wisselen. Ervaring is gewenst, maar n. Eenvoudig op één plek tussen het occasion aanbod van 15 autowebsites naar jouw tweedehands auto zoeken, doe je op GasPedaal. Wil je je tweedehands auto verkopen?

Plaats je advertentie gratis online via Speurders. Voor het gebruik van Speurders. Om te voorkomen dat u of uw kinderen sex of erotische sites bezoeken kunt u een van de volgende websites bekijken.

Wij gebruiken cookies Akkoord. Soort aanbieder Particulier 52 Zakelijk Soort Aangeboden 46 Gevraagd Ja 1 Nee Ja 28 Nee Datum nieuw naar oud Datum oud naar nieuw Prijs hoog naar laag Prijs laag naar hoog.

Ik weet wat ik nog mis in mijn leven Hey hoi, ik ben rick,ben 26 jaar en woon in lelystad. Boodschappen jongen zoekt leuke vriend Vlakbij Amsterdam, want daar is de gezelligheid. Jasper uit Hoorn Hoi ik ben jasper uir Hoorn zoek vrouwen van alle leeftijd. Wie wil me neuken Ik zoek mannen die mij willen neuken. Ben jij de man die wel trouw kan zijn? Ook op zoek naar die vastigheid? Een eenduidige definitie kan om die reden niet worden gegeven. Elsinghorst noemt de wetswijziging van 'het produkt van een christelijke samenleving waarin een groot taboe op sexualiteit lag'.

Duidelijk is geworden dat het een hot item was aan het begin van de twintigste eeuw. Ik zal zelf vasthouden aan de werkdefinitie uit de inleiding, namelijk: We hebben gezien dat prikkellectuur rond de jaren in elk geval een onderwerp van discussie was. Maar vanaf wanneer komt prikkellectuur op? Het is erg lastig om een antwoord te geven op deze vraag, aangezien media er nauwelijks over lijken te berichten, althans niet in de bewoordingen van 'prikkellectuur'.

Prospectussen van uitgevers zijn grotendeels verloren gegaan37 en bronnen uit het begin van de twintigste eeuw bieden geen historische schets, maar benadrukken vooral de noodzaak om actie te ondernemen tegen de oprukkende prikkellectuur. Voorink schrijft in zijn proefschrift over de negatieve invloed van prikkelende teksten: De Fransman stelde lokale comités aan die samenwerkten met lokale autoriteiten om alle vormen van immoraliteit en met name pornografie aan te gaan.

Pourésy zat in het bestuur van het tijdschrift Relèvement social, deed de administratie en schreef alle artikelen. In het tijdschrift deed hij fanatiek verslag van zijn vorderingen. Bührmann zijn wel bewaard gebleven en bevinden zich in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

Thierry Crepin, Les ligues de moralité entre déclin et renouveau in La légitimité culturelle en questions, Limoges, , p. In verscheen bij deze uitgeverij Liefdes-avonturen der ex-keizerin Eugenie van Frankrijk, de titel doet vermoeden dat er prikkelende passsages in dit boek voorkomen.

Bij Eva in den biechtstoel wordt zelfs expliciet vermeld dat bij het verhaal een pikant plaatje wordt geleverd. Het begrip prikkellectuur kan ruimer worden getrokken dan alleen boeken. Ook tijdschriften en afbeeldingen konden, zoals in de wet geformuleerd stond, 'aanstotelijk voor de eerbaarheid' zijn. Afbeeldingen werden gedrukt op ansichtkaarten, die bijvoorbeeld via colportage en in boekwinkels werden verkocht. Er is weinig bekend over de productie van ansichtkaarten met onzedelijke afbeeldingen.

In overzichtswerken over prentkaarten wordt de categorie niet genoemd en de enige informatie met betrekking tot prikkellectuur komt uit dagbladen en tijdschriften, die aan het begin van de twintigste eeuw enkele keren melding maken van de inbeslagname van ansichtkaarten. Zo wordt in een Arnhemse vrouw voor de rechter gedaagd, omdat zij pikante briefkaarten in de etalage van haar winkel had gezet. De tien briefkaarten vertellen een verhaal, waarin een vrouw zonder het te beseffen wordt begluurd terwijl zij zich uitkleedt.

Tijdschriften als De Lach en Piccolo schilderden het huwelijk af als een onbelangrijk iets. De tijdschriften zorgden voor vervlakking en 'het gevolg van deze stelselmatige beïnvloeding is vervalsching van de waardeschaal. De samenleving zou vervlakken als de jongeren niet meer in zouden zien hoeveel geluk het echtelijke leven en een gezin hen konden brengen.

Zes titels van tijdschriften met een zinnenprikkelende inhoud zijn bewaard gebleven45, ik bespreek ze in volgorde van verschijnen. Naam Paljas Voorink , p.

Maas , p Algemeen Handelsblad, Daalder , p. Over de oplage is niets bekend. De nadruk ligt op liefde en al dan niet versluierde seksualiteit. Er worden pikante verhalen met beeldmateriaal afgedrukt, grappige verhalen, beeldverhalen, versjes en gedichten.

Het aantal advertenties verschilt per nummer, zo bevat het eerste nummer 22 advertenties en het vijfde slechts tien advertenties. Uitgaven van de uitgeverij 'Publicitas' worden aangeprezen, zoals 'Het Nieuw-Malthusianisme en zijne middelen' en 'Gezondheidsleer van het huwelijk'.

Alcoholhoudende dranken en sigaretten worden aangeprezen in advertenties en diversen, zoals 'photografisch atelier S. Helaas is het niet meer mogelijk te achterhalen of de foto's die in dit atelier werden gemaakt, ook van erotische aard konden zijn. Weekblad voor qui s'y frotte, s'y pique! Plaats van uitgave Amsterdam Uitgever Directeur-uitgever Theo van Raden Periode van verschijnen eind februari januari? Ook in het buitenland verkrijgbaar. Prijs Abonnementsprijs per kwartaal, franco per post ƒ 1,25 Losse nummers ƒ 0,10 Buitenland per jaar ƒ 6,00 Vanaf nummer 35 wordt het blad niet langer verkocht bij de 46 Joan Hemels en Renée Vegt, Het geïllustreerde Tijdschrift in Nederland, deel I , Amsterdam, , p.

Vanaf dan gelden andere tarieven, namelijk: Abonnementsprijs per kwartaal, binnen Amsterdam ƒ 1,75 Abonnementsprijs per kwartaal, buiten Amsterdam ƒ 2,50 Buitenland per jaar ƒ 18 Aantal paginanummers 8 Pst-pst. De inhoud van het blad is zonder twijfel pornografisch te noemen, zo wordt op de middenpagina's van elk nummer een beeldroman afgedrukt waarin half tot geheel ontblote dames figureren.

Eén van de rubrieken heet 'In de buurt Y Y' en daar worden elke week grappen over prostitutie afgedrukt.

Tot slot worden ook erotische tekeningen afgebeeld. Het tijdschrift zou de sfeer van de naturalistische romans van Emile Zola ademen, en in het bijzonder die van Nana, de roman over de gelijknamige prostituee die na een roemruchte carrière en veel klanten tenonder gaat.

Het tijdschrift kampt op den duur met interne problemen. Enkele van de medewerkers vervalsen de handtekeningen van de directeur en innen abonnementsgelden die vervolgens in eigen zak verdwijnen. Ook de bezorging van het blad lijkt niet vlekkeloos te verlopen, meerdere malen wordt op de eerste pagina excuses aangeboden aan de lezers die vorige edities niet hebben ontvangen. In wordt het blad opgeheven.

In elk nummer staan op de zevende pagina advertenties. Er is een categorie 'Billets Doux' waarin minnaars korte briefjes aan hun geliefden kunnen plaatsen. Of deze briefjes ook daadwerkelijk zijn ingestuurd, of dat ze zijn verzonnen door de redactie is niet op te maken uit de advertenties. Ook wordt de ruimte gebruikt door prostituees die zich in bedekte termen aanbieden. Contactadvertenties kunnen worden geplaatst in 'Kleine annonces'. Een fotograaf adverteert in het blad, amusementslokaal 'Victoria' en hoedenmagazijn 'Chappellerie Française'.

Niet duidelijk is of er een dubbele betekenis achter deze advertenties zit. Feesten en shows worden aangekondigd in 'Publieke vermakelijkheden' en tot slot worden erotische lectuur en foto's aangeprezen, lectuur over voorbehoedsmiddelen en geheime ziekten. De komst van het tijdschrift werd in aangekondigd en Don Juan is na dertien nummers tenonder gegaan.

In het laatste 47 Hemels en Vegt , p. Verschijningsfrequentie Verscheen wekelijks op woensdag Verspreiding Onbekend Prijs Abonnementsprijs per kwartaal, franco per post ƒ 1,25 Losse nummers ƒ 0,10 Buitenland per jaar ƒ 6,00 Aantal paginanummers Onbekend Ook het door dezelfde uitgever als Pst-pst opgerichte blad Don Juan gaat snel ten onder. In nummer negentien van het jaar wordt het tijdschrift aangekondigd in Pst-pst en wordt aangegeven dat Don Juan 'ten spijt van alle schijnheiligen en moralisten' in het leven is geroepen omdat Pst-pst niet meer aan de grote vraag kan voldoen.

Waarom het tijdschrift dan niet in een grotere oplage kan worden gedrukt en waarom een nieuw tijdschrift per se nodig was, wordt niet uitgelegd. In Don Juan wordt niet geadverteerd. De inhoud is vergelijkbaar met die van Pst-pst. Plaats van uitgave Amsterdam Uitgever Roman-, boek- en kunsthandel Amsterdam. In het eerste nummer van de vierde jaargang wordt Singel , Amsterdam genoemd als Bureau van uitgave.

In het eerste nummer van de zesde jaargang wordt de Algemeene Uitgevers Maatschappij genoemd als uitgever. Periode van verschijnen 1 januari jaargang negen Verschijningsfrequentie Verscheen tweewekelijks en vanaf de vierde jaargang wekelijks Verspreiding Landelijk, ook in het buitenland en Nederlands-Indië verkrijgbaar Prijs Losse nummers ƒ 0,25 Vanaf jaargang zes gelden de volgende tarieven: Abonnement per kwartaal ƒ 2,75 Abonnement per half jaar ƒ 5,00 Abonnement per jaar ƒ 10,00 Vanaf jaargang zeven worden ook de volgende abonnementen genoemd: Abonnement per half jaar in Nederlands-Indië ƒ 6,50 Abonnement per jaar in Nederlands-Indië ƒ 12,50 Vanaf jaargang negen wordt de prijs voor een halfjaar abonnement 48 Hemels en Vegt , p.

Aantal paginanummers 12, vanaf de vierde jaargang 16 In verschijnt het in Amsterdam uitgegeven tijdschrift De zwarte kat. Uit de gegevens blijkt niet direct door wie De zwarte kat wordt uitgegeven, zowel Roman-, Boek- en Kunsthandel als een bureau van uitgave zonder naam als de Algemeene Uitgevers Maatschappij worden genoemd. De inhoud van De zwarte kat bestaat uit verhaaltjes, moppen, cartoons en erotische tekeningen.

De uitgever krijgt het al snel aan de stok met justitie en het tijdschrift mag niet meer verkocht worden bij kiosken. Toch houdt De zwarte kat het negen jaar vol en verschijnt voor het laatst in In de eerste jaren wordt in het tijdschrift reclame gemaakt voor lectuur van bijvoorbeeld Dickens en Zola, voor tafelzilver en schouwburgen, maar in de latere nummers verandert het soort advertenties.

Lustopwekkende pillen en druppels, erotische lectuur en bijzondere adresjes voor Nederlanders die Parijs gaan bezoeken domineren dan de advertentiepagina's. Het woord mondain is een aanwijzing voor de erotisch prikkelende inhoud van het blad, want ook in de twee jaren erna verschijnen nieuwe tijdschriften met dit woord in de titel.

Ook in dit tijdschrift verschuift het soort advertenties van algemeen naar erotiek. Waar eerst uitgaansgelegenheden en kleding worden gepromoot, zijn het later erotische artikelen, foto's en contactadvertenties die de advertentiepagina's sieren.

De artikelen gaan over muziek, nieuwe dansen, mode en occulte zaken die in de jaren twintig veel aandacht 49 Hemels en Vegt , p. Ook worden romans met seksuele passages, liefdesverhalen en erotische gedichten besproken. In het eerste jaar komt het tijdschrift in de moeilijkheden door haar expliciete inhoud. De uitgever doet in Pan uitgebreid verslag van zijn strijd met het gezag. In het eerste jaar mag het tijdschrift niet meer verkocht worden bij stationskiosken.

Ondanks dat beterschap wordt beloofd, mag het tijdschrift in de tweede jaargang niet meer in Rotterdamse kiosken worden verkocht en staken Haagse kiosken de verkoop uit eigen beweging.

Toch blijft het tijdschrift tot en met bestaan. Hen werd het maken en verspreiden van een ontuchtig werk ten laste gelegd. De rechter oordeelde dat het boek onder kunst viel en de twee werden vrijgesproken. Mondain weekblad voor iedereen Plaats van uitgave 's-gravenhage Uitgever Een uitgever wordt niet genoemd, wel wordt in het tiende nummer van de eerste jaargang Jan van Ees genoemd als hoofdredacteur Periode van verschijnen 18 augustus ?

Prijs Onduidelijk is de tijdspanne waarvoor een abonnee een abonnement afsluit: Abonnementen voor Holland ƒ 10,00 Abonnementen voor buitenland ƒ 12,00 Losse nummers ƒ 0,25 In nummer tien van de eerste en enige jaargang staan andere prijzen: Abonnementen voor Holland ƒ 3,00 Abonnementen voor buitenland ƒ 5,00 Aantal paginanummers 16 inclusief omslag Een jaar later verschijnt Lili.

Mondain weekblad voor iedereen voor het eerst. Ook hier treffen we het woord mondain aan in een tijdschrifttitel waarin erorische verhalen worden gepubliceerd. Dit tijdschrift houdt het niet lang vol en is vermoedelijk in het jaar van verschijnen ook alweer van de schappen verdwenen. De advertenties hebben zonder uitzondering betrekking op seksualiteit. De roaring twenties staan centraal, de verhalen worden gebracht als kunst en zijn allen in min of meer bedekte termen seksueel getint Hemels en Vegt , p Nieuwsblad voor den Boekhandel, jaargang 79, nummer 39,.

Koster, Amsterdam Periode van verschijnen 10 januari ? Prijs Abonnement per jaar ƒ 10,00 Abonnement per half jaar ƒ 5,50 Abonnement per kwartaal ƒ 3,00 Losse nummers ƒ 0,25 Aantal paginanummers 12 Ook Het Mondaine weekblad lijkt geen lang leven beschoren te zijn. Het blad bestaat slechts uit één jaargang, die van De doelgroep van Het mondaine weekblad bestaat uit jonge mensen die zich regelmatig in het nachtleven begeven. Erotische verhalen, seksuele gedichten en platen hebben een plekje in het tijdschrift.

Verder is er aandacht voor het Haagse uitgaansleven en voor occulte zaken. Koster te Amsterdam geeft het blad uit en prijst in de advertentieruimte haar eigen erotische lectuur en stimulerende foto's aan. In het derde nummer van het tijdschrift wordt een speciale actie aangeprezen: Ook staan in het tijdschrift contactadvertenties en worden massages aangeboden door Russische en Italiaans-Franse dames.

Boeken en ook een klein aantal brochures van uitgevers zijn bewaard gebleven en daaruit blijkt dat sommige schrijvers het geen probleem vonden om bepaalde passages expliciet te beschrijven. Maar door een groot deel van de samenleving werd prikkellectuur niet geaccepteerd.

Daarom deden bepaalde uitgevers er alles aan om de uitgave te verantwoorden. Erotische prikkellectuur kon worden uitgesplitst in diverse categorieën, daar kom ik straks nog op terug. Er is echter ook een categorie die niet erotisch aard is en dat is de prikkellectuur waarvan werd gedacht dat ze tot criminaliteit kon leiden. In de Nieuwe Tilburgsche Courant van donderdag 5 april wordt melding gemaakt van de arrestatie van een zeventienjarige jongen. De jongen, die werkte als drukkersmaatje, had brand Hemels en Vegt , p Hemels en Vegt , p.

De krant maakt maar weinig woorden vuil aan deze gebeurtenis, het artikel telt slechts drie zinnen. Er wordt wel vermeld dat de jongen zijn daad mogelijk heeft verricht naar aanleiding van het lezen van prikkellectuur. Nynke van Hichtum verhaalt over 26 schooljongens tussen de tien en veertien jaar in Berlijn. Zij gingen niet meer naar school, maar hadden zich verenigd in een indianenstam waar een van hen het hoofd van was.

De kinderen vermaakten zich door de hele dag door diefstallen te plegen, de buit verdeelden zij onderling. Zij kwamen op dit idee na het lezen van prikkellectuur. Ik bespreek deze varianten en geef bij elke categorie een voorbeeld. Allereerst bespreek ik de categorie waarbij de heteroseksuele geslachtsdaad sappig wordt beschreven. Een van deze boeken is Galante verscheidenheden en mengelingen uit , het bevat zesentwintig korte verhalen en de meeste van hen zijn zonder twijfel pornografisch.

In 'De voornacht van P. Boddaert' bijvoorbeeld komt de volgende tekst voor: Nu zijn zij in 't vertrek, hun nachts- en slaapsalet En kussen weer elkaar; het vrouwtje ziet het bed, En loopt er ras naar toe om alles wat te schikken. Hij vat haar teeder aan; hij voelt haar blanke lijf; Zijn lust ontvonkt nog meer bij 't zoetste tijdverdrijf. Haar buikje raakt hij aan; hij wordt door wellust dronken. Ook homoseksuele avonturen worden beschreven in boeken die aan het begin van de twintigste eeuw verschijnen.

Marie verscheen in bij A. Bram van Dort was de schrijver, dit is een pseudoniem van Mari J. Ze vlucht naar Brussel waar ze geld verdient als chanteuse, schildersmodel en naaister.

Everard, In en om de nachtkroeg in Grensgeschillen in de seks: Hij wil na de geboorte van een kind echter niets meer met haar te maken hebben en ze zoekt haar heil bij een ander. Dat verloopt ook niet zoals zij had verwacht, de man heeft namelijk nauwelijks inkomsten en seksueel gezien komt Marie niet aan haar trekken.

Ze verhuist naar Amsterdam, waar zij woont in een appartement dat wordt betaald door een vrijer. Als ze opnieuw zwanger raakt, wil hij niets meer met haar te maken hebben, omdat hij verloofd is met een meisje van goede komaf. Hij biedt Marie wel een maandelijks bedrag voor het kind en Marie is vanaf dan vrij om te doen en laten wat ze wil. In een 'salon des variétés' ontmoet ze diverse heren, maar ook een vrouw waar ze mee samen gaat wonen.

Met deze vrouw oefent zij 'onnatuurlijke prostitutie' uit. Maar toegeven aan homoseksuele verlangens is gevaarlijk, zo blijkt uit het boek, want Marie wordt hysterisch, raakt aan lager wal en overlijdt in een syphilisziekenhuis in Parijs. Een ander onderwerp dat de lezer op erotische wijze kon prikkelen was prostitutie. Vanaf gaven de middernachtzendelingen het tijdschrift De Middernachtzendeling. Orgaan van de Nederlandsche Middernachtzendingvereeniging uit.

De zeer actieve club had zich ten doel gesteld ten strijde te trekken tegen prostitutie. Zij probeerden prostituees ervan te overtuigen op een andere manier geld te verdienen, met klanten gingen de middernachtzendelingen een gesprek aan en bij huizen waarvan vermoed werd dat er een bordeel werd gerund, werd door de leden gepost. Anders dan de titel doet vermoeden, wordt nauwelijks iets verteld over het werk dat de middernachtzendelingen verrichtten. Wat wel uitgebreid toegelicht wordt, is de hoeveelheid mogelijkheden die men in Amsterdam had om toe te geven aan onzedelijke fantasieën.

Danshuizen, café-chantants, koffiehuizen, bordelen en straatprostitutie komen aan de orde. Ook licht de auteur een tipje van de sluier over 'onzichtbare' prostitutie. In bepaalde theetuinen, sigarenwinkels, hoedenwinkels en andere gelegenheden kon men gebruik maken van de diensten van een prostituee.

De diensten van een meisje werden aangeprezen door deurventers, die niet alleen boeken, fruit of sigaren te koop aanboden, maar ook vrouwenlichamen. Ook legt de auteur in zijn boekje uit hoe sommige krantenadvertenties moeten worden gelezen. Waar gevraagd wordt om een fatsoenlijke serveerster, wordt eigenlijk gevraagd om een meisje dat naast haar werk als serveerster bij wil verdienen als sekswerker. Kamers met een vrije opgang die werden aangeboden in kranten waren kamers waarin de huurder ongestoord seks kon hebben met meisjes, al dan niet woonachtig in datzelfde huis.

De auteur laat er zelfs een aantal rekensommen op los. Hij berekent het loon van een animeermeisje in een danshuis waar zij niet woonachtig is. Met loon en fooien kan zij niet rondkomen en zij heeft geen andere keuze dan haar lichaam verkopen. Maar vrouwen worden in dit boek niet alleen als slachtoffer van omstandigheden geportretteerd.

Er zijn ook voldoende vrouwen Schouwburg en circus zijn favoriet onder de dames die zich verlekkeren aan de goedgebouwde en soms schaarsgeklede mannen. In het boek wordt beweerd dat hoewel vleselijke omgang met meisjes jonger dan zestien jaar verboden is, dit vaak gebeurde en dat mannen er niet voor vervolgd werden.

Hij beweert dat veel jonge meisjes aan wederzijds onanisme doen en dat wanneer een man drie meisjes aanspreekt voor seks, hij gemiddeld bij één van hen succes zal hebben. Als informatie voor de lezer geeft hij mee dat de jeugdige prostituees vaak te vinden zijn onder loopmeisjes, verkoopsters van bloemen, tramkaartjes en zeep en onder krantenbezorgers. In deze periode werden landen op grote schaal gekoloniseerd en door het vertoog van het Oriëntalisme werd een tegenstelling gecreëerd tussen het dominante, rationele, mannelijke westen en de ondergeschikte, primitieve, vrouwelijke Oriënt.

Door de tegenstelling werden de positieve kanten van het westen versterkt, het is een ideologisch vertoog dat kolonisatie goedpraatte. De oosterse harem komt meerdere keren terug in kunst en literatuur. De oostersche vrouw en haar hartstochten uit was een boek dat insprong op dit overheersende beeld van de vrouwen in de Oriënt.

Het boek was populair, het is namelijk voor zo ver nu nog bekend bij drie uitgeverijen verschenen. Veldt en de eerder besproken uitgeverij Graauw hebben dit boek uitgegeven. Bij de laatste uitgeverij verscheen in een negende druk. Willem Hoogstraten bespreekt de Arabieren, de Perzen, de Indiërs en de Turken in een pagina's tellend boek dat is voorzien van een aantal foto's.

Hoogstraten probeert een beeld te schetsen van de vrouwen in het oosten en is zelden expliciet in het beschrijven van erotiek. Wel geeft hij een aantal keren een beschrijving zoals de volgende schets van de godheid Quallâda: Kenmerkend voor het karakter van Ouallâda is, dat haar intiemste vriendin een zekere Mohga was, die te Cordova een allerslechtste reputatie genoot.

In weerwil hiervan betooverde zij ook de mannenwereld, want zij was een soort van Andaluzische Oladzja, zeer schoon en beminnelijk, losbandig van zeden, en bezat een vurig temperament dat naar bevrediging van erotisch genot snakte. Een aantal van de afgebeelde dames is gekleed in verhullende Maas , p.

Voor de titelpagina bevindt zich een foto van een meisje dat een doek om haar hoofd heeft gebonden waar nog wat lokken haar onder vandaan komen. Van haar linkerschouder naar haar rechterzij loopt een ketting van grove metalen ballen waaraan een munt is bevestigd als hanger. Zij heeft haar armen op haar hoofd gevouwen en staat met haar bovenlichaam naar voren gebogen, zodat haar borsten naar voren zijn gericht.

Een afbeelding achterin het boek toont een naakte vrouw die wordt gewassen door een man. De man zit op zijn knieën en heeft in zijn rechterhand een doek waarmee hij haar rechterscheenbeen. De linkerhand bevindt zich aan de binnenkant van haar bovenbeen.

De vrouw leunt tegen een andere man aan die haar ondersteunt. Ze heeft haar benen iets van haar elkaar en haar armen gespreid, waardoor haar gehele lichaam goed zichtbaar is op de foto. Er volgt een foto van een nors kijkende vrouw die flink wat kledingstukken aan heeft en bedekt is met sieraden.

Alleen haar gezicht, handen en enkels zijn onbedekt. De foto erna beeldt zijlings een vrouw af die een sluier voor haar gezicht heeft geknoopt. Haar handen, de bovenkant van haar gezicht en dit komt door het zijlingse perspectief een gedeelte van haar hals zijn onbedekt. Op de laatste foto staat weer een naakte vrouw afgebeeld.

Zij lijkt op een rots te staan en op de achtergrond zijn alleen wolken zichtbaar. Zij heeft haar handen in haar nek gevouwen en hoofd is omhoog gericht, zodat de blik van de kijker vooral naar het bovenlichaam en dan met name de borsten is gericht.

De poses die de modellen hebben aangenomen, geven aan dat de foto's waarschijnlijk niet alleen ter illustratie, maar ook voor de verlustiging van de lezer zijn opgenomen in het boek. Sommige prikkellectuur werd uitgegeven onder de noemer geschiedenisboek.

De prikkelende scènes werden goedgepraat door het feit dat geschiedschrijving volledig zou moeten zijn. Zo gaf de Nederlandse uitgever F. Bührmann Europeesche hof-schandalen van 'een beroemd diplomaat' uit, een oorspronkelijk Duits verhaal geschreven door Daniel von Kaszony.

Dit meerdelige werk verscheen in Duitsland in de jaren Het boek beschrijft op weinig subtiele wijze verkrachtingen, overspel, pedofilie, incest, bestialiteit en sadisme.

Bührmann praatte dit in zijn prospectus goed: Dit boek is waarschijnlijk de vroegste Nederlandstalige tekst waarin het woord 'homoseksueel' voorkomt. De 61 Bedrijfsdocumentatie F. Het betreft een Cultuur-historisch en anthropologisch onderzoek naar den sexueelen omgang bij de verschillende volken der aarde, door Paul Mantegazza, Hoogleeraar aan de Universiteit te Florence en Senator van het Koninkrijk Italië.

Voor Nederland bewerkt en met tal van ethnographische bizonderheden betreffende de Nederlandse bezittingen in Indië vermeerderd door A. Het boek kost ƒ 3,90 en is uitgegeven door A. Het boek wordt aangekondigd als een wetenschappelijk werk, geschreven door een hoogleraar die ook nog eens een functie van senator vervult. In de catalogus worden de hoofdstukken weergegeven met daaronder de verschillende onderwerpen die in het hoofdstuk worden behandeld.

Sommige van deze onderwerpen zijn zonder twijfel seksueel van aard: Het boek bevat veel onderwerpen die in de negentiende eeuw in de taboesfeer vielen en zelfs onderwerpen die nu niet geaccepteerd worden.

Zo worden in het boek bijvoorbeeld bestialiteit, verovering van vrouwen door geweld, koop van vrouwen, de lage boete die in Bali stond op het verkrachten van kinderen, polygamie en prostitutie besproken. Door diverse uitgevers werden boekjes uitgegeven die onder de noemer prikkellectuur vallen.

Deze titels werden niet in Brinkmans Catalogus, de nationale bibliografie bijgehouden. Sommigen richtten zich alleen op prikkellectuur, anderen hadden een gevarieerd fonds. Het is van veel uitgeverijen niet meer te achterhalen wanneer zij zijn opgericht en tenonder zijn gegaan, daarom beperk ik me in het geval van de meeste uitgeverijen tot het bespreken van enkele werken, waaruit duidelijk blijkt dat zij onder prikkellectuur vallen.

Al eerder besprak ik het werk Ervaringen en onthullingen van een middernachtzendeling te Amsterdam, een werk dat een verkapte gids is voor de wereld van de prostitutie in Amsterdam. Ook Het zedenbederf te Parijs van A. Coffignon viel in N.

De lezer wist na het uitlezen van het boek exact op welke adresjes in de Franse hoofdstad hij het best terecht kon voor betaalde seks. Openbare huizen van ontucht, logementen en winkels, bierhuizen met vrouwenbediening, straatprostitutie, galante vrouwen en rendez-vouz huizen worden besproken door de schrijver. Naast een uitgebreide beschrijving van de 'gangbare' prostitutie in Parijs, beschrijft Coffignon ook saphisme zaken met betrekking tot vrouwelijke homoseksualiteit , sadisme en pederastie pedofilie.

Hij gaat zelfs zo ver dat hij een beschrijving geeft van hoe de zedenpolitie in Parijs te werk gaat. In Nieuwsblad voor den Boekhandel klaagde Van Klaveren in over problemen met de post. Hij had een pakje samengesteld met boekjes die naar Indië gestuurd moesten worden, maar de posterijen weigerden om het pak te versturen.

Er zaten boeken in zoals Voortplanting van den mensch, dat volgens Van Klaveren een geneeskundig werk was. Ook in Marie van Bram van Dort zag hij weinig kwaad. Het was weliswaar een realistische roman, maar een zedelijk werk in vergelijking met bijvoorbeeld de boeken van Emile Zola. Albert van Klaveren overleed in op jarige leeftijd.

Zijn vrouw bleef achter met zes kinderen. Zij verkocht de naam van het bedrijfje aan de uitgever D. Deze uitgever gaf datzelfde jaar nog een catalogus van A. Graauw in Amsterdam was een bekende uitgever van prikkellectuur. Net als bij A. Graauw op het randje van wat acceptabel was.

Ook van deze uitgever is bedrijfsdocumentatie bewaard gebleven. Titels van boeken die uitgegeven zijn, zijn bijvoorbeeld Het Geslachtsleven van de Vrouw, Het Sexueele Vraagstuk van den Jongen Man vóór zijn Huwelijk, Boek voor Verloofden en Jonggehuwden verhandeling over de voortplanting van den mensch en het eerder besproken De oostersche vrouw en haar hartstochten.

Ook is een aantal van de boeken van uitgeverij Graauw gericht op voorkoming van zwangerschap. De Sexueele Zeden in Woord en Beeld is een typisch voorbeeld van een boek dat op het randje balanceert. Het pretendeert de seksuele zeden te beschrijven, maar bevat zeshonderd illustraties en behandelt hoofdstukken als 'tijdperken van algemeen zedenbederf', 'orgieën', 'de erotiek der Mariavereering' en 'seksueele godsdienstwaanzin' Bedrijfsdocumentatie A.

Nieuwsblad voor den boekhandel, jaargang 62, nummer 43, Maas , p Bedrijfsdocumentatie Gebr. Zo is er in een romancatalogus van na de exacte datum is niet bewaard gebleven , een boek genaamd Gigolo. De samenvatting van dit boek, dat wordt aangeprezen als 'Een meesterstukje van moderne realistische romankunst' geeft goed aan in welk opzicht het fonds tot de prikkellectuur behoorde: Het is bekend dat sommige vrouwen, door een lichte sexueel-psychische afwijking, de voorkeur geven aan een nauwelijks puberende jongen, boven een rijperen man.

Zulk een knaap, zulk een 'gigolo' is in dit werk de jarige André, een jongen van Indische afkomst, wel tamelijk vroeg-rijp en hartstochtelijk, maar toch nog geheel kuisch. Hij is op kostschool in de nabijheid van Den Haag en geraakt in kennis met de moeder de tweede moeder van een zijner medescholieren, een zeer jonge vrouw, die in het huwelijk met haar veel ouderen en veel minder beschaafden man, niet de minste bevrediging vindt en die toch hartstochtelijk van temperament als zij is, haakt naar liefde.

Nauwelijks is de slanke, droomerige jongen dan ook eenige malen bij haar aan huis geweest of zij geeft zich aan hem, zij overrompelt hem en schudt zijn zinnen voor het eerst en voor goed wakker. En nu volgt een langdurige verhouding, innig-hartstochtelijk en hevig gepassioneerd.

Op zoo schitterende wijze is deze verhouding door den schrijver weergegeven, dat een wederga van dit werk in de geheele Hollandsche roman-litteratuur niet te vinden is. Daarbij bewijst de schrijver, dat hij behalve de psychologie der vrouw, ook de zieletoestand van kinderen, vooral van jongens-in-hun-overgangsjaren uitmuntend kent. De tafereeltjes op de kostschool, vaak zeer humoristisch geven een prachtig en oprecht beeld van wat er spookt en omgaat in de hersenen van veertien à vijftienjarige jongens, die zich langzamerhand van hun man-zijn bewust beginnen te worden.

Een boek dat door alle ouders en opvoeders gelezen behoort te worden, vooral door hen, die bij de opvoeding van de kinderen de sexualiteit nog als quantité négligeable plegen te beschouwen. Interessant aan Gigolo is dat het een roman is en niet een quasi-wetenschappelijke verhandeling over seksualiteit of seks. Toch wordt dit boek, waarvan ik vermoed dat er seksueel getinte scènes in op zijn genomen, aangeprezen als een boek dat opvoedkundig gezien belangrijk is.

De ouders zouden met hun kinderen over seksualiteit moeten praten, meent de uitgever in zijn prospectus en als ouders niet overtuigd zijn, dan moeten zij dit boek lezen.

Buys Dzn geeft ook prikkellectuur uit. Dat blijkt bijvoorbeeld 68 Bedrijfsdocumentatie Gebr. De enige verwijzing naar seksualiteit die we hierin terugvinden, bevindt zich in het in verschenen boek Zelfbedwang, waarin zich een hoofdstuk bevindt dat 'Hoe men kan lijden door zijn zinnelijkheid.

In dit hoofdstuk worden de volgende onderwerpen behandeld: De oorzaken van overprikkeling. Onjuiste opvattingen aangaande de nadeelen der onthouding. Hoe men tegen de geslachtsdrift strijdt. Het nut van geestesarbeid. Koster uit Amsterdam is nog maar weinig bekend. In gaf de uitgeverij het hierboven besproken tijdschrift Het mondaine weekblad uit, waarin de eigen pikante lectuur werd aangeprezen in de advertentieruimte.

In database PiCarta zijn op zoekterm 'C. Koster' titels terug te vinden als Leven van doctor Faustus en Kort begrip der astrologie.

Ook gaf Koster kinderboeken uit, zoals Vermakelyke en leerzame vertellingen van Moeder de Gans, of Zoogenaamde sprookjes van het Rood Kousje: Niets wijst er op basis van deze titels op dat C. Graauw probeerden hun titels te slijten alsof het wetenschappelijke, historische of medische documenten waren. Het Artistiek-Bureau Rotterdam daarentegen gaf zonder twijfel pornografie uit. Het bureau werd geleid door uitgever J. Een jaar later kwam zijn naam voor als handelaar in oude en nieuwe boeken op de Warmoezenierstraat.

Later zouden zijn boekhandel en leesbibliotheek zijn gevestigd op de Goudsche Weg in Rotterdam. Bergé overleed in en de zaak werd voortgezet door zijn dochter en schoonzoon. In ging het Artistiek-Bureau Rotterdam failliet. Veel van de werken zijn verloren gegaan en ook de bedrijfsdocumentatie van deze uitgever is niet bewaard gebleven. Een zoektocht in Picarta naar 'Artistiek-Bureau' levert slechts zeven resultaten op. Deze boeken zijn in de periode van circa tot uitgegeven.

Onder deze boeken valt het eerder besproken Galante verscheidenheden en mengelingen. Twee namen van overige uitgevers zijn tijdens dit onderzoek naar voren gekomen, namelijk C. Van Cittert en Joh. Beiden adverteerden eind jaren tachtig en begin jaren negentig van de negentiende eeuw in het tijdschrift Asmodée.

Prikkellectuur werd in Nederland verhandeld, maar het is moeilijk om vast te stellen hoe groot de markt was. De boeken werden doorgaans niet zichtbaar in boekwinkels uitgestald, maar werden bij de boekwinkels die prikkellectuur verkochten en dat waren ongetwijfeld niet alle boekwinkels voor geïnteresseerde klanten tevoorschijn gehaald. Een ander voorbeeld van verspreiding van prikkellectuur is via colporteurs, die de deuren langs gingen met prikkelende boeken.

Doordat prikkellectuur niet via de reguliere kanalen werd verspreid, was het minder gemakkelijk om de lectuur op te sporen en tot veroordelingen te komen. Daar lag ook het probleem dat in leidde tot een wetswijziging. De verspreiding ging wel onverminderd door en steeds meer mensen konden in het bezit komen van een voor de eerbaarheid aanstotelijk boekje, zoals destijds voor de omschrijving in de wet luidde.

Miljoenen arme burgers kochten en lazen prikkellectuur, beweert schrijfster Nynke van Hichtum. In grote fabrieken, in arbeiders- en boerengezinnen en in de reismanden van dienstmeisjes bevonden zich de boeken en ook in ziekenhuizen gingen de werken van hand tot hand.

De boeken werden vaak door colporteurs verkocht in meerdere afleveringen en deze afleveringen waren zo goedkoop dat zelfs de mensen die door openbare armenkassen werden onderhouden, ze konden aanschaffen.

Bij sommige inbeslagnames zijn soms duizenden boeken of foto's aangetroffen. Het probleem van handel in prikkellectuur speelde niet alleen op nationaal niveau. Het was lastig om zicht te houden op de situatie, omdat veel lectuur naar het buitenland werd verzonden.

In buitenlandse tijdschriften en kranten werden door Nederlanders 'articles d'amsterdam' aangeboden, wat zoveel wil zeggen als pornografische verhalen. Deze verhalen werden uitgevoerd naar het buitenland. Het was dus niet voldoende om obscure uitgeverijen en winkels in de gaten te houden, de handel ging ook de landsgrenzen over.

Wie namen de boeken, tijdschriften en ansichtkaarten af? Ook hier is weinig over bekend, er zijn geen bronnen bewaard gebleven die weergeven wat voor soort mensen prikkellectuur las of ansichtkaarten aanschafte. Toch kan dankzij losse opmerkingen her en der een algemeen beeld geschetst worden.

De tijdschriften waren volgens de auteurs van Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland, Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p Maas , p Voorink , p. Gedacht moet worden aan cabarets, variété-theaters, films, dancings en café-chantants. Het weekblad Pst-pst richtte zich ook op de lezers die de dubieuzere uitgaansgelegenheden zoalstevoo nachtcafés en huizen van plezier bezochten.

Deze plekken van vertier trokken doorgaans eenvoudiger publiek aan. Maar de situatie was volgens de schrijver dusdanig dat de verspreiding in een dusdanig grote hoeveelheid plaatsvond, dat het de mensen werd opgedrongen. In de buitenlandse bladen wordt geadverteerd met 'articles d'amsterdam', een verkapte naam voor prikkellectuur.

Toen hij op zoek ging naar pornografie, kwam hij allereerst uit bij een winkeltje waar prikkellectuur werd verkocht. Je staat er zelden alleen.

Meestal vind je er enkele onrijpe knapen, die met hongerige ogen naar het manna der ziel staan te staren. Hoe langer ze staan, hoe wezenlozer de uitdrukking van hun tronie wordt. Ouwe heertjes loeren ook es even, maar nooit lang: Zedig wandelende juffertjes kijken er even naar met een schuwe, zijdelingse blik, blozen en lopen haastig verder. Minder zedige blijven in gezelschap van een of meer vriendinnetjes van hetzelfde kaliber breeduit staan voor de ruit vol lokkende titels, wijzen mekaar de mooiste plaatjes, stoten mekaar gichelend aan Uit de passage kan worden geconcludeerd dat de prikkellectuur vooral jonge mensen aantrekt.

Tot slot is er nog een opvallende opmerking in het boek Jeanne d'arc. De maagd van Orleans, dat in verscheen bij het Artistiek-Bureau Rotterdam.

De auteur van dit boek is niet bekend. In dit boek wordt uitgebreid verhaald over een libertijns gezelschap aan het eind van de Hemels en Vegt , p. Van Waes , p. In het boekje wordt op een bepaald moment omschreven hoe de mannen zichtbaar opgewonden waren en zegt de schrijver 'de heeren hem, zooals men pleegt te zeggen, aanhoudend hadden staan, welke uitdrukking onze lezeressen ons wel niet kwalijk zullen believen te nemen.

Dit heb ik gedurende mijn onderzoek nergens anders aangetroffen. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat dit boek zou kunnen dienen als voorlichting voor vrouwen wat betreft voorbehoedsmiddelen. In het boek worden namelijk een aantal 'trucjes' genoemd om niet zwanger te raken Hoe werd prikkellectuur verspreid?

Prikkellectuur kan volgens Overbeek in twee categorieën worden ingedeeld. De ene categorie was bekend en wijdverspreid. Ze zijn verkrijgbaar in kleine winkeltjes waar ze ofwel open en bloot tentoongesteld liggen ofwel in een papieren wikkel.

De andere categorie zou slaan op dure, pornografische producten die werden gemaakt door een groepje uitgevers, fotografen en handelaren die connecties hadden op internationaal niveau en daarom een grote markt konden bedienen. Deze tweede categorie werd uitsluitend in het geheim verhandeld. Prikkellectuur werd in beide categorieën uitgegeven aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw.

De verspreiding van een deel van deze boeken gebeurde in het geheim en daarom werd in een Rijksbureau ingesteld dat opereerde onder de naam 'Rijksbureau betreffende de Bestrijding van den Vrouwenhandel en van den Handel in Ontuchtige Uitgaven'. Een aantal rechercheurs werden belast met het opsporen van pornografische geschriften en afbeeldingen. Het volk mocht niet aangemoedigd worden om prikkellectuur aan te schaffen en daarom werd maar weinig bekend gemaakt over de resultaten van de zoektocht van de Amsterdamse rechercheurs.

Af en toe verscheen wel een berichtje in de krant, waarbij vooral de naam van de hoofdinspecteur der recherche Batelt83 telkens in het oog springt. Het nieuws van den dag schrijft op 6 augustus dat 'men al sedert geruimen tijd weet dat Justitie bezig is met een vervolging van kooplieden en fabrikanten van onzedelijke afbeelden, welke Maas , p Overbeek , p De Tijd, C. Batelt publiceerde in een boekje over zijn werk, genaamd Duister Amsterdam.

Dit is blijkbaar een waarheid die algemeen bekend is en geen introductie behoeft. De krant vermeldt verder dat af en toe een flinke hoeveelheid lectuur en afbeeldingen in beslag werd genomen, maar dat niet duidelijk was waar de verboden koopwaar vandaan kwam.

De heer Batelt stuitte tijdens zijn onderzoek op een van de bronnen. Hij deed een inval bij een fotograaf in Amsterdam en ontdekte daar een fabriek waar hij een paar honderd glasnegatieven en onzedelijke foto's aantrof. Meer over krantenberichten over prikkellectuur is te lezen in hoofdstuk 2. Alhoewel er niet veel informatie is over de verspreiding van prikkellectuur, blijkt uit diverse bronnen dat het verkrijgbaar was bij kiosken, bibliotheken, via colportage, advertenties, winkels en cafés.

Ik bespreek hieronder deze verschillende verkooppunten. Kiosken verkochten diverse tijdschriften met prikkelende inhoud en prikkellectuur.

Het tijdschrift Pst-pst dat een duidelijk erotische inhoud had, mocht vanaf het vijfendertigste nummer niet meer worden verkocht in de kiosken van Amsterdam, omdat de inhoud steeds onzedelijker werd. Ook in kiosken op treinstations werden tijdschriften en lectuur verkocht die onder prikkellectuur vallen. Er waren verschillende bibliotheken aan het begin van de twintigste eeuw.

Volksbibliotheken kenden een censuur, aangezien de bestuurders, commissarissen en bibliothecarissen behoorden tot de bovenlaag van de bevolking en zich ten doel stelden het volk iets te leren. Mogelijk bevonden zich enkele titels van uitgever A. Commerciële bibliotheken hadden als doel om zoveel mogelijk geld te verdienen en daarom was daar geen censuur op boeken.

In catalogi zijn geen titels aangetroffen die onder prikkellectuur kunnen worden geschaard, maar mogelijk werden zij onder de toonbank bewaard en uitgeleend. Tot slot waren er de leesmusea voor de elite en de leden schreven in registers de namen van de boeken die zij wilden reserveren of waarvan zij vonden dat ze aangeschaft moesten worden. De registers konden door iedereen worden geraadpleegd en door deze grote sociale controle is het vrij zeker dat prikkellectuur zijn weg niet vond naar de leesmusea.

Voor de leden waren er voldoende andere wegen om aan de geruchtmakende titels te komen. Van colporteurs wordt melding gemaakt in diverse artikelen, zoals Prikkellitteratuur uit Daar haalde schrijfster Nynke van Hichtum de Duitser Heinrich Sohnrey en zijn 'met enthousiasme geschreven schetsje 'Wie ich die Buchenroder Dorfbibliothek gründete'.

Daarin vertelde Sohnrey over een dorp waar hij slechte 84 Het nieuws van den dag,. Aannemelijk is het dat de schrijfster een herkenbaar voorbeeld gebruikte om haar lezers te overtuigen. Over de situatie in Nederland is weinig bekend, maar het dagblad Nieuwe Tilburgsche Courant waarschuwde haar lezers in voor een actieve colporteur.

De eerste aflevering van het boek Werner Pickard was al ter verkoop aangeboden. De journalist stelde voor dat iedereen in Tilburg bij een confrontatie de boeken in brand zou steken, want 'op deze wijze zal tevens aan ongewenschte vreemdelingen, die naar Tilburg gezonden worden, om vuile romans en boeken te verspreiden, de lust tot colporteeren ontnomen worden'. In het land zouden maar liefst achtduizend colportage-boekhandelfirma's actief zijn geweest, die tezamen dertigduizend colporteurs in dienst hadden.

Zij verspreidden grotendeels slechte literatuur, die vrijwel overal aangeboden werd. Het aantal goede boeken zou gering zijn geweest. Het aantal slechte boeken betrof niet alleen het type prikkellectuur dat in deze scriptie wordt behandeld, maar ook detectives en cowboyverhalen die een slechte invloed op met name de jeugd werden verondersteld te hebben.

Deze advertentie gaf mensen de kans om discreet de catalogus te bestellen die volstond met pikante lectuur. Maar ook de boeken zelf werden aangeprezen in advertenties. Het tijdschrift Asmodée plaatste vanaf regelmatig advertenties van het Artistiek-Bureau Rotterdam. Ook vermeldde uitgever Bergé in een advertentie dat een catalogus met Franse erotische werken beschikbaar was. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig volgden uitgevers als A.

Raadgreep het voorbeeld van het Artistiek-Bureau en ook zij plaatsten advertenties om hun pikante lectuur aan de man te brengen. In oktober onderschepte de al eerdergenoemde heer Batelt van de Amsterdamse recherche een wagenvracht aan onzedelijke brochures, afbeeldingen en foto's. Deze spullen waren vanuit Parijs naar Amsterdam gestuurd en waren gericht aan een boekhandelaar, die al lange tijd verdacht werd.

Ook bestonden aan het begin van de twintigste eeuw zogenaamde pornowinkels. Dit waren kleine, donkere winkeltjes die vaak waren voorzien van een etalage waarin prikkellectuur was uitgestald.

Deze winkels verkochten lectuur met een erotische lading en sporadisch afbeeldingen. Daalder citeerde een stuk uit een brief van de heer Nolthenius de Man, de secretaris van de commissie van advies voor het Rijksbureau. De Man gaf aan dat het moeilijk is om overtredingen op de wet vast te stellen, omdat bewezen moest worden dat de zinnen inderdaad worden geprikkeld door bepaalde afbeeldingen of lectuur.

Hij gaf aan dat in de praktijk een politieagent bij een etalage zou moeten staan om de opmerkingen van de jeugd het betreft hier een lezing over de invloed van prikkellectuur op de jeugd te noteren en aan de hand van deze opmerkingen te onderzoeken of de wet was overtreden. Hierbij moet gedacht worden aan winkels die sigaren, papier of kleine cadeau-artikelen verkochten. Tijdschriften hadden vaste cafés als verkooppunt, maar ook prikkellectuur was soms verkrijgbaar in het café.

Over deze verkooppunten is vrijwel geen informatie bewaard gebleven Maas , p De Tijd, Van Waes , p. Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p. De wetswijziging In het vorige hoofdstuk werd duidelijk wat prikkellectuur is. In dit hoofdstuk beschrijf ik hoe rond het begin van de twintigste eeuw werd geprotesteerd tegen prikkellectuur. En niet alleen in Nederland werd geschreven over prikkellectuur, ook internationaal was het een probleem.

In werd in Parijs zelfs een internationaal congres georganiseerd over de bestrijding van pornografie. In kwam het in Nederland tot een wetswijziging. Ik beschrijf de aanleiding, de discussies en de wijziging. Binnen de katholieke geloofsgemeenschap heerste de opvatting dat verkeerde lectuur een funeste invloed kon hebben op jongeren en volwassenen. Er werd zoveel lectuur gepubliceerd dat de kerk het nodig achtte gelovigen te begeleiden in hun keuze in boeken.

Verschillende soorten boeken, tijdschriften en kranten werden verboden in deze wet. De wet ging vergezeld van een index, waarin titels en auteurs werden genoemd. De index en De prohibitione et censura librorum vormden samen de kerkelijke boekenwet. In werd door de Vrouwenbond tot Verhooging van het Zedelijk Bewustzijn een driedaags congres georganiseerd tot bevordering van de openbare zedelijkheid. De bond stelde zich tot doel om vrouwen te informeren over zedelijkheid.

De gevaren die haar omringen zijn zoo groot, en haar onwetendheid is dat niet minder. Schoonschijnende advertenties in de dagbladen bieden haar aanlokkende betrekkingen aan, maar er schuilt dikwijls een adder in het gras, die haar een doodelijke wonde toebrengt, als zij aan de lokstem gehoor geeft.

In grote steden bood zij tehuizen aan waar voor weinig geld veilig gelogeerd kon worden. Vrouwenbond tot Verhooging van het zedelijk bewustzijn door Mevrouw Gravin van Hogendorp, geb. Gevers Deynoot', 'Openbare huizen van ontucht eene aansporing tot onzedelijkheid. Kruijf' en 'De openbare zedelijkheid in Utrecht vóór en nà door den Heer H. IV Driedaagsche samenkomst tot bevordering der openbare zedelijkheid van juli , Amsterdam, , p.

Zij publiceerde in een artikel over het onderwerp. Ze startte haar artikel met het aanhalen van een goede daad van de Duitse leraar, schrijver en journalist Heinrich Sohnrey. Hij overtuigde de bewoners van een dorp waar prikkellectuur was gevent ervan de boeken te verbranden en hielp hen met het oprichten van een bibliotheek met alleen goede boeken.

De invloed van de bibliotheek zou onmiddellijk merkbaar zijn geweest. Een vrouw vertelde Sohnrey dat haar man zo verdiept was in het boek dat 'ie de kroeg een week lang had gemeden en moeder vertelde dat ook haar zoon een week lang niet aan de bar had gehangen.

Van Hichtum beschreef hoe de situatie in de afgelopen jaren achteruit was gegaan in Nederland, maar ook in andere Europese landen.

Zij gaf hiervoor verschillende oorzaken. Allereerst was slechte lectuur te gemakkelijk verkrijgbaar. Het werd verkocht door straatventers die zich overal en nergens ophielden en de boekjes voor een bedrag aanboden dat zelfs door arme mensen nog kon worden opgebracht. De ouders lazen deze boeken en verwoestten hiermee hun smaak en vermogen om hun kinderen te behoeden voor het lezen van slechte verhalen. En juist in de kindertijd waren mensen het meest kwetsbaar, de kinderen moesten geholpen worden om de gevaarlijke periode zo goed mogelijk door te komen, zonder het lezen van indianenverhalen, roversromans en detectives.

Voorkomen moest worden dat gedachten aan misdaad en de donkere zijden van het leven de gedachtewereld van het kind zouden gaan domineren. De schrijfster haalde een verhaal aan over Duitse kinderen in de leeftijd van tien tot veertien die na het lezen van verkeerde lectuur spijbelden en zich in een indianenstam verenigden.

Ze plunderden en roofden alles wat los en vast zat en verdeelden aan het eind van de dag de buit in speciale rovershollen. Tot slot was de tijdsgeest een oorzaak van de vermenigvuldiging van prikkellectuur. Mensen die in fabrieken werkten deden zulk geestdodend werk dat zij zich 's avonds niet ertoe konden zetten literatuur te lezen die enige geestelijke inspanning vereiste. En ook de vele zorgen die mensen hadden, over geld en hoe hun kinderen te voeden, maken dat mensen zich niet meer wilden inzetten om literatuur te lezen en zich liever verloren in een gemakkelijk geschreven en afleidende, maar tot misdaad aanzettende detectiveroman.

Van Hichtum had een gemakkelijke oplossing voor dit probleem; er moest meer goede lectuur op de markt komen die voor een lage prijs beschikbaar was. Ook moesten mensen in gesprek gaan met venters en hen ervan overtuigen dat de boekjes die zij aanboden verdorven verhalen bevatten, dat zij over moesten stappen op het aanbieden van goede lectuur en literatuur. Dit was gemakkelijker gezegd dan gedaan en Van Hichtum gaf toe dat de strijd moeilijk is.

..

Prive ontvangst apeldoorn xxx



De kogel is door de kerk, ik heb iedereen verteld hoe het zit. Ik ben een rasechte homo! Hallo dan, mag ik mij even voorstellen. Ik ben Dimitri, kom uit Eindhoven en al veel te lang single. Wij zijn weer op zoek naar mannen om onderling massages uit te wisselen.

Ervaring is gewenst, maar n. Eenvoudig op één plek tussen het occasion aanbod van 15 autowebsites naar jouw tweedehands auto zoeken, doe je op GasPedaal. Wil je je tweedehands auto verkopen? Plaats je advertentie gratis online via Speurders.

Voor het gebruik van Speurders. Om te voorkomen dat u of uw kinderen sex of erotische sites bezoeken kunt u een van de volgende websites bekijken. Wij gebruiken cookies Akkoord.

Soort aanbieder Particulier 52 Zakelijk Soort Aangeboden 46 Gevraagd Ja 1 Nee Ja 28 Nee Datum nieuw naar oud Datum oud naar nieuw Prijs hoog naar laag Prijs laag naar hoog. Ik weet wat ik nog mis in mijn leven Hey hoi, ik ben rick,ben 26 jaar en woon in lelystad. Boodschappen jongen zoekt leuke vriend Vlakbij Amsterdam, want daar is de gezelligheid. Jasper uit Hoorn Hoi ik ben jasper uir Hoorn zoek vrouwen van alle leeftijd. Wie wil me neuken Ik zoek mannen die mij willen neuken.

Ben jij de man die wel trouw kan zijn? Ook op zoek naar die vastigheid? Een eenduidige definitie kan om die reden niet worden gegeven. Elsinghorst noemt de wetswijziging van 'het produkt van een christelijke samenleving waarin een groot taboe op sexualiteit lag'. Duidelijk is geworden dat het een hot item was aan het begin van de twintigste eeuw. Ik zal zelf vasthouden aan de werkdefinitie uit de inleiding, namelijk: We hebben gezien dat prikkellectuur rond de jaren in elk geval een onderwerp van discussie was.

Maar vanaf wanneer komt prikkellectuur op? Het is erg lastig om een antwoord te geven op deze vraag, aangezien media er nauwelijks over lijken te berichten, althans niet in de bewoordingen van 'prikkellectuur'.

Prospectussen van uitgevers zijn grotendeels verloren gegaan37 en bronnen uit het begin van de twintigste eeuw bieden geen historische schets, maar benadrukken vooral de noodzaak om actie te ondernemen tegen de oprukkende prikkellectuur. Voorink schrijft in zijn proefschrift over de negatieve invloed van prikkelende teksten: De Fransman stelde lokale comités aan die samenwerkten met lokale autoriteiten om alle vormen van immoraliteit en met name pornografie aan te gaan.

Pourésy zat in het bestuur van het tijdschrift Relèvement social, deed de administratie en schreef alle artikelen. In het tijdschrift deed hij fanatiek verslag van zijn vorderingen. Bührmann zijn wel bewaard gebleven en bevinden zich in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Thierry Crepin, Les ligues de moralité entre déclin et renouveau in La légitimité culturelle en questions, Limoges, , p.

In verscheen bij deze uitgeverij Liefdes-avonturen der ex-keizerin Eugenie van Frankrijk, de titel doet vermoeden dat er prikkelende passsages in dit boek voorkomen. Bij Eva in den biechtstoel wordt zelfs expliciet vermeld dat bij het verhaal een pikant plaatje wordt geleverd. Het begrip prikkellectuur kan ruimer worden getrokken dan alleen boeken. Ook tijdschriften en afbeeldingen konden, zoals in de wet geformuleerd stond, 'aanstotelijk voor de eerbaarheid' zijn. Afbeeldingen werden gedrukt op ansichtkaarten, die bijvoorbeeld via colportage en in boekwinkels werden verkocht.

Er is weinig bekend over de productie van ansichtkaarten met onzedelijke afbeeldingen. In overzichtswerken over prentkaarten wordt de categorie niet genoemd en de enige informatie met betrekking tot prikkellectuur komt uit dagbladen en tijdschriften, die aan het begin van de twintigste eeuw enkele keren melding maken van de inbeslagname van ansichtkaarten.

Zo wordt in een Arnhemse vrouw voor de rechter gedaagd, omdat zij pikante briefkaarten in de etalage van haar winkel had gezet. De tien briefkaarten vertellen een verhaal, waarin een vrouw zonder het te beseffen wordt begluurd terwijl zij zich uitkleedt. Tijdschriften als De Lach en Piccolo schilderden het huwelijk af als een onbelangrijk iets. De tijdschriften zorgden voor vervlakking en 'het gevolg van deze stelselmatige beïnvloeding is vervalsching van de waardeschaal. De samenleving zou vervlakken als de jongeren niet meer in zouden zien hoeveel geluk het echtelijke leven en een gezin hen konden brengen.

Zes titels van tijdschriften met een zinnenprikkelende inhoud zijn bewaard gebleven45, ik bespreek ze in volgorde van verschijnen. Naam Paljas Voorink , p. Maas , p Algemeen Handelsblad, Daalder , p. Over de oplage is niets bekend. De nadruk ligt op liefde en al dan niet versluierde seksualiteit. Er worden pikante verhalen met beeldmateriaal afgedrukt, grappige verhalen, beeldverhalen, versjes en gedichten.

Het aantal advertenties verschilt per nummer, zo bevat het eerste nummer 22 advertenties en het vijfde slechts tien advertenties. Uitgaven van de uitgeverij 'Publicitas' worden aangeprezen, zoals 'Het Nieuw-Malthusianisme en zijne middelen' en 'Gezondheidsleer van het huwelijk'.

Alcoholhoudende dranken en sigaretten worden aangeprezen in advertenties en diversen, zoals 'photografisch atelier S. Helaas is het niet meer mogelijk te achterhalen of de foto's die in dit atelier werden gemaakt, ook van erotische aard konden zijn.

Weekblad voor qui s'y frotte, s'y pique! Plaats van uitgave Amsterdam Uitgever Directeur-uitgever Theo van Raden Periode van verschijnen eind februari januari? Ook in het buitenland verkrijgbaar. Prijs Abonnementsprijs per kwartaal, franco per post ƒ 1,25 Losse nummers ƒ 0,10 Buitenland per jaar ƒ 6,00 Vanaf nummer 35 wordt het blad niet langer verkocht bij de 46 Joan Hemels en Renée Vegt, Het geïllustreerde Tijdschrift in Nederland, deel I , Amsterdam, , p.

Vanaf dan gelden andere tarieven, namelijk: Abonnementsprijs per kwartaal, binnen Amsterdam ƒ 1,75 Abonnementsprijs per kwartaal, buiten Amsterdam ƒ 2,50 Buitenland per jaar ƒ 18 Aantal paginanummers 8 Pst-pst. De inhoud van het blad is zonder twijfel pornografisch te noemen, zo wordt op de middenpagina's van elk nummer een beeldroman afgedrukt waarin half tot geheel ontblote dames figureren.

Eén van de rubrieken heet 'In de buurt Y Y' en daar worden elke week grappen over prostitutie afgedrukt. Tot slot worden ook erotische tekeningen afgebeeld. Het tijdschrift zou de sfeer van de naturalistische romans van Emile Zola ademen, en in het bijzonder die van Nana, de roman over de gelijknamige prostituee die na een roemruchte carrière en veel klanten tenonder gaat.

Het tijdschrift kampt op den duur met interne problemen. Enkele van de medewerkers vervalsen de handtekeningen van de directeur en innen abonnementsgelden die vervolgens in eigen zak verdwijnen. Ook de bezorging van het blad lijkt niet vlekkeloos te verlopen, meerdere malen wordt op de eerste pagina excuses aangeboden aan de lezers die vorige edities niet hebben ontvangen.

In wordt het blad opgeheven. In elk nummer staan op de zevende pagina advertenties. Er is een categorie 'Billets Doux' waarin minnaars korte briefjes aan hun geliefden kunnen plaatsen. Of deze briefjes ook daadwerkelijk zijn ingestuurd, of dat ze zijn verzonnen door de redactie is niet op te maken uit de advertenties. Ook wordt de ruimte gebruikt door prostituees die zich in bedekte termen aanbieden. Contactadvertenties kunnen worden geplaatst in 'Kleine annonces'. Een fotograaf adverteert in het blad, amusementslokaal 'Victoria' en hoedenmagazijn 'Chappellerie Française'.

Niet duidelijk is of er een dubbele betekenis achter deze advertenties zit. Feesten en shows worden aangekondigd in 'Publieke vermakelijkheden' en tot slot worden erotische lectuur en foto's aangeprezen, lectuur over voorbehoedsmiddelen en geheime ziekten.

De komst van het tijdschrift werd in aangekondigd en Don Juan is na dertien nummers tenonder gegaan. In het laatste 47 Hemels en Vegt , p. Verschijningsfrequentie Verscheen wekelijks op woensdag Verspreiding Onbekend Prijs Abonnementsprijs per kwartaal, franco per post ƒ 1,25 Losse nummers ƒ 0,10 Buitenland per jaar ƒ 6,00 Aantal paginanummers Onbekend Ook het door dezelfde uitgever als Pst-pst opgerichte blad Don Juan gaat snel ten onder.

In nummer negentien van het jaar wordt het tijdschrift aangekondigd in Pst-pst en wordt aangegeven dat Don Juan 'ten spijt van alle schijnheiligen en moralisten' in het leven is geroepen omdat Pst-pst niet meer aan de grote vraag kan voldoen.

Waarom het tijdschrift dan niet in een grotere oplage kan worden gedrukt en waarom een nieuw tijdschrift per se nodig was, wordt niet uitgelegd. In Don Juan wordt niet geadverteerd. De inhoud is vergelijkbaar met die van Pst-pst. Plaats van uitgave Amsterdam Uitgever Roman-, boek- en kunsthandel Amsterdam. In het eerste nummer van de vierde jaargang wordt Singel , Amsterdam genoemd als Bureau van uitgave. In het eerste nummer van de zesde jaargang wordt de Algemeene Uitgevers Maatschappij genoemd als uitgever.

Periode van verschijnen 1 januari jaargang negen Verschijningsfrequentie Verscheen tweewekelijks en vanaf de vierde jaargang wekelijks Verspreiding Landelijk, ook in het buitenland en Nederlands-Indië verkrijgbaar Prijs Losse nummers ƒ 0,25 Vanaf jaargang zes gelden de volgende tarieven: Abonnement per kwartaal ƒ 2,75 Abonnement per half jaar ƒ 5,00 Abonnement per jaar ƒ 10,00 Vanaf jaargang zeven worden ook de volgende abonnementen genoemd: Abonnement per half jaar in Nederlands-Indië ƒ 6,50 Abonnement per jaar in Nederlands-Indië ƒ 12,50 Vanaf jaargang negen wordt de prijs voor een halfjaar abonnement 48 Hemels en Vegt , p.

Aantal paginanummers 12, vanaf de vierde jaargang 16 In verschijnt het in Amsterdam uitgegeven tijdschrift De zwarte kat. Uit de gegevens blijkt niet direct door wie De zwarte kat wordt uitgegeven, zowel Roman-, Boek- en Kunsthandel als een bureau van uitgave zonder naam als de Algemeene Uitgevers Maatschappij worden genoemd.

De inhoud van De zwarte kat bestaat uit verhaaltjes, moppen, cartoons en erotische tekeningen. De uitgever krijgt het al snel aan de stok met justitie en het tijdschrift mag niet meer verkocht worden bij kiosken. Toch houdt De zwarte kat het negen jaar vol en verschijnt voor het laatst in In de eerste jaren wordt in het tijdschrift reclame gemaakt voor lectuur van bijvoorbeeld Dickens en Zola, voor tafelzilver en schouwburgen, maar in de latere nummers verandert het soort advertenties.

Lustopwekkende pillen en druppels, erotische lectuur en bijzondere adresjes voor Nederlanders die Parijs gaan bezoeken domineren dan de advertentiepagina's.

Het woord mondain is een aanwijzing voor de erotisch prikkelende inhoud van het blad, want ook in de twee jaren erna verschijnen nieuwe tijdschriften met dit woord in de titel. Ook in dit tijdschrift verschuift het soort advertenties van algemeen naar erotiek.

Waar eerst uitgaansgelegenheden en kleding worden gepromoot, zijn het later erotische artikelen, foto's en contactadvertenties die de advertentiepagina's sieren. De artikelen gaan over muziek, nieuwe dansen, mode en occulte zaken die in de jaren twintig veel aandacht 49 Hemels en Vegt , p.

Ook worden romans met seksuele passages, liefdesverhalen en erotische gedichten besproken. In het eerste jaar komt het tijdschrift in de moeilijkheden door haar expliciete inhoud. De uitgever doet in Pan uitgebreid verslag van zijn strijd met het gezag. In het eerste jaar mag het tijdschrift niet meer verkocht worden bij stationskiosken. Ondanks dat beterschap wordt beloofd, mag het tijdschrift in de tweede jaargang niet meer in Rotterdamse kiosken worden verkocht en staken Haagse kiosken de verkoop uit eigen beweging.

Toch blijft het tijdschrift tot en met bestaan. Hen werd het maken en verspreiden van een ontuchtig werk ten laste gelegd. De rechter oordeelde dat het boek onder kunst viel en de twee werden vrijgesproken.

Mondain weekblad voor iedereen Plaats van uitgave 's-gravenhage Uitgever Een uitgever wordt niet genoemd, wel wordt in het tiende nummer van de eerste jaargang Jan van Ees genoemd als hoofdredacteur Periode van verschijnen 18 augustus ? Prijs Onduidelijk is de tijdspanne waarvoor een abonnee een abonnement afsluit: Abonnementen voor Holland ƒ 10,00 Abonnementen voor buitenland ƒ 12,00 Losse nummers ƒ 0,25 In nummer tien van de eerste en enige jaargang staan andere prijzen: Abonnementen voor Holland ƒ 3,00 Abonnementen voor buitenland ƒ 5,00 Aantal paginanummers 16 inclusief omslag Een jaar later verschijnt Lili.

Mondain weekblad voor iedereen voor het eerst. Ook hier treffen we het woord mondain aan in een tijdschrifttitel waarin erorische verhalen worden gepubliceerd. Dit tijdschrift houdt het niet lang vol en is vermoedelijk in het jaar van verschijnen ook alweer van de schappen verdwenen. De advertenties hebben zonder uitzondering betrekking op seksualiteit. De roaring twenties staan centraal, de verhalen worden gebracht als kunst en zijn allen in min of meer bedekte termen seksueel getint Hemels en Vegt , p Nieuwsblad voor den Boekhandel, jaargang 79, nummer 39,.

Koster, Amsterdam Periode van verschijnen 10 januari ? Prijs Abonnement per jaar ƒ 10,00 Abonnement per half jaar ƒ 5,50 Abonnement per kwartaal ƒ 3,00 Losse nummers ƒ 0,25 Aantal paginanummers 12 Ook Het Mondaine weekblad lijkt geen lang leven beschoren te zijn. Het blad bestaat slechts uit één jaargang, die van De doelgroep van Het mondaine weekblad bestaat uit jonge mensen die zich regelmatig in het nachtleven begeven. Erotische verhalen, seksuele gedichten en platen hebben een plekje in het tijdschrift.

Verder is er aandacht voor het Haagse uitgaansleven en voor occulte zaken. Koster te Amsterdam geeft het blad uit en prijst in de advertentieruimte haar eigen erotische lectuur en stimulerende foto's aan. In het derde nummer van het tijdschrift wordt een speciale actie aangeprezen: Ook staan in het tijdschrift contactadvertenties en worden massages aangeboden door Russische en Italiaans-Franse dames. Boeken en ook een klein aantal brochures van uitgevers zijn bewaard gebleven en daaruit blijkt dat sommige schrijvers het geen probleem vonden om bepaalde passages expliciet te beschrijven.

Maar door een groot deel van de samenleving werd prikkellectuur niet geaccepteerd. Daarom deden bepaalde uitgevers er alles aan om de uitgave te verantwoorden.

Erotische prikkellectuur kon worden uitgesplitst in diverse categorieën, daar kom ik straks nog op terug. Er is echter ook een categorie die niet erotisch aard is en dat is de prikkellectuur waarvan werd gedacht dat ze tot criminaliteit kon leiden. In de Nieuwe Tilburgsche Courant van donderdag 5 april wordt melding gemaakt van de arrestatie van een zeventienjarige jongen. De jongen, die werkte als drukkersmaatje, had brand Hemels en Vegt , p Hemels en Vegt , p.

De krant maakt maar weinig woorden vuil aan deze gebeurtenis, het artikel telt slechts drie zinnen. Er wordt wel vermeld dat de jongen zijn daad mogelijk heeft verricht naar aanleiding van het lezen van prikkellectuur.

Nynke van Hichtum verhaalt over 26 schooljongens tussen de tien en veertien jaar in Berlijn. Zij gingen niet meer naar school, maar hadden zich verenigd in een indianenstam waar een van hen het hoofd van was. De kinderen vermaakten zich door de hele dag door diefstallen te plegen, de buit verdeelden zij onderling. Zij kwamen op dit idee na het lezen van prikkellectuur. Ik bespreek deze varianten en geef bij elke categorie een voorbeeld. Allereerst bespreek ik de categorie waarbij de heteroseksuele geslachtsdaad sappig wordt beschreven.

Een van deze boeken is Galante verscheidenheden en mengelingen uit , het bevat zesentwintig korte verhalen en de meeste van hen zijn zonder twijfel pornografisch. In 'De voornacht van P. Boddaert' bijvoorbeeld komt de volgende tekst voor: Nu zijn zij in 't vertrek, hun nachts- en slaapsalet En kussen weer elkaar; het vrouwtje ziet het bed, En loopt er ras naar toe om alles wat te schikken.

Hij vat haar teeder aan; hij voelt haar blanke lijf; Zijn lust ontvonkt nog meer bij 't zoetste tijdverdrijf. Haar buikje raakt hij aan; hij wordt door wellust dronken. Ook homoseksuele avonturen worden beschreven in boeken die aan het begin van de twintigste eeuw verschijnen. Marie verscheen in bij A. Bram van Dort was de schrijver, dit is een pseudoniem van Mari J. Ze vlucht naar Brussel waar ze geld verdient als chanteuse, schildersmodel en naaister.

Everard, In en om de nachtkroeg in Grensgeschillen in de seks: Hij wil na de geboorte van een kind echter niets meer met haar te maken hebben en ze zoekt haar heil bij een ander.

Dat verloopt ook niet zoals zij had verwacht, de man heeft namelijk nauwelijks inkomsten en seksueel gezien komt Marie niet aan haar trekken. Ze verhuist naar Amsterdam, waar zij woont in een appartement dat wordt betaald door een vrijer. Als ze opnieuw zwanger raakt, wil hij niets meer met haar te maken hebben, omdat hij verloofd is met een meisje van goede komaf. Hij biedt Marie wel een maandelijks bedrag voor het kind en Marie is vanaf dan vrij om te doen en laten wat ze wil.

In een 'salon des variétés' ontmoet ze diverse heren, maar ook een vrouw waar ze mee samen gaat wonen. Met deze vrouw oefent zij 'onnatuurlijke prostitutie' uit. Maar toegeven aan homoseksuele verlangens is gevaarlijk, zo blijkt uit het boek, want Marie wordt hysterisch, raakt aan lager wal en overlijdt in een syphilisziekenhuis in Parijs. Een ander onderwerp dat de lezer op erotische wijze kon prikkelen was prostitutie.

Vanaf gaven de middernachtzendelingen het tijdschrift De Middernachtzendeling. Orgaan van de Nederlandsche Middernachtzendingvereeniging uit. De zeer actieve club had zich ten doel gesteld ten strijde te trekken tegen prostitutie. Zij probeerden prostituees ervan te overtuigen op een andere manier geld te verdienen, met klanten gingen de middernachtzendelingen een gesprek aan en bij huizen waarvan vermoed werd dat er een bordeel werd gerund, werd door de leden gepost.

Anders dan de titel doet vermoeden, wordt nauwelijks iets verteld over het werk dat de middernachtzendelingen verrichtten. Wat wel uitgebreid toegelicht wordt, is de hoeveelheid mogelijkheden die men in Amsterdam had om toe te geven aan onzedelijke fantasieën.

Danshuizen, café-chantants, koffiehuizen, bordelen en straatprostitutie komen aan de orde. Ook licht de auteur een tipje van de sluier over 'onzichtbare' prostitutie.

In bepaalde theetuinen, sigarenwinkels, hoedenwinkels en andere gelegenheden kon men gebruik maken van de diensten van een prostituee. De diensten van een meisje werden aangeprezen door deurventers, die niet alleen boeken, fruit of sigaren te koop aanboden, maar ook vrouwenlichamen. Ook legt de auteur in zijn boekje uit hoe sommige krantenadvertenties moeten worden gelezen.

Waar gevraagd wordt om een fatsoenlijke serveerster, wordt eigenlijk gevraagd om een meisje dat naast haar werk als serveerster bij wil verdienen als sekswerker. Kamers met een vrije opgang die werden aangeboden in kranten waren kamers waarin de huurder ongestoord seks kon hebben met meisjes, al dan niet woonachtig in datzelfde huis.

De auteur laat er zelfs een aantal rekensommen op los. Hij berekent het loon van een animeermeisje in een danshuis waar zij niet woonachtig is. Met loon en fooien kan zij niet rondkomen en zij heeft geen andere keuze dan haar lichaam verkopen. Maar vrouwen worden in dit boek niet alleen als slachtoffer van omstandigheden geportretteerd. Er zijn ook voldoende vrouwen Schouwburg en circus zijn favoriet onder de dames die zich verlekkeren aan de goedgebouwde en soms schaarsgeklede mannen.

In het boek wordt beweerd dat hoewel vleselijke omgang met meisjes jonger dan zestien jaar verboden is, dit vaak gebeurde en dat mannen er niet voor vervolgd werden. Hij beweert dat veel jonge meisjes aan wederzijds onanisme doen en dat wanneer een man drie meisjes aanspreekt voor seks, hij gemiddeld bij één van hen succes zal hebben. Als informatie voor de lezer geeft hij mee dat de jeugdige prostituees vaak te vinden zijn onder loopmeisjes, verkoopsters van bloemen, tramkaartjes en zeep en onder krantenbezorgers.

In deze periode werden landen op grote schaal gekoloniseerd en door het vertoog van het Oriëntalisme werd een tegenstelling gecreëerd tussen het dominante, rationele, mannelijke westen en de ondergeschikte, primitieve, vrouwelijke Oriënt.

Door de tegenstelling werden de positieve kanten van het westen versterkt, het is een ideologisch vertoog dat kolonisatie goedpraatte. De oosterse harem komt meerdere keren terug in kunst en literatuur. De oostersche vrouw en haar hartstochten uit was een boek dat insprong op dit overheersende beeld van de vrouwen in de Oriënt.

Het boek was populair, het is namelijk voor zo ver nu nog bekend bij drie uitgeverijen verschenen. Veldt en de eerder besproken uitgeverij Graauw hebben dit boek uitgegeven. Bij de laatste uitgeverij verscheen in een negende druk. Willem Hoogstraten bespreekt de Arabieren, de Perzen, de Indiërs en de Turken in een pagina's tellend boek dat is voorzien van een aantal foto's. Hoogstraten probeert een beeld te schetsen van de vrouwen in het oosten en is zelden expliciet in het beschrijven van erotiek.

Wel geeft hij een aantal keren een beschrijving zoals de volgende schets van de godheid Quallâda: Kenmerkend voor het karakter van Ouallâda is, dat haar intiemste vriendin een zekere Mohga was, die te Cordova een allerslechtste reputatie genoot. In weerwil hiervan betooverde zij ook de mannenwereld, want zij was een soort van Andaluzische Oladzja, zeer schoon en beminnelijk, losbandig van zeden, en bezat een vurig temperament dat naar bevrediging van erotisch genot snakte.

Een aantal van de afgebeelde dames is gekleed in verhullende Maas , p. Voor de titelpagina bevindt zich een foto van een meisje dat een doek om haar hoofd heeft gebonden waar nog wat lokken haar onder vandaan komen. Van haar linkerschouder naar haar rechterzij loopt een ketting van grove metalen ballen waaraan een munt is bevestigd als hanger. Zij heeft haar armen op haar hoofd gevouwen en staat met haar bovenlichaam naar voren gebogen, zodat haar borsten naar voren zijn gericht. Een afbeelding achterin het boek toont een naakte vrouw die wordt gewassen door een man.

De man zit op zijn knieën en heeft in zijn rechterhand een doek waarmee hij haar rechterscheenbeen. De linkerhand bevindt zich aan de binnenkant van haar bovenbeen. De vrouw leunt tegen een andere man aan die haar ondersteunt. Ze heeft haar benen iets van haar elkaar en haar armen gespreid, waardoor haar gehele lichaam goed zichtbaar is op de foto.

Er volgt een foto van een nors kijkende vrouw die flink wat kledingstukken aan heeft en bedekt is met sieraden. Alleen haar gezicht, handen en enkels zijn onbedekt. De foto erna beeldt zijlings een vrouw af die een sluier voor haar gezicht heeft geknoopt. Haar handen, de bovenkant van haar gezicht en dit komt door het zijlingse perspectief een gedeelte van haar hals zijn onbedekt.

Op de laatste foto staat weer een naakte vrouw afgebeeld. Zij lijkt op een rots te staan en op de achtergrond zijn alleen wolken zichtbaar. Zij heeft haar handen in haar nek gevouwen en hoofd is omhoog gericht, zodat de blik van de kijker vooral naar het bovenlichaam en dan met name de borsten is gericht. De poses die de modellen hebben aangenomen, geven aan dat de foto's waarschijnlijk niet alleen ter illustratie, maar ook voor de verlustiging van de lezer zijn opgenomen in het boek.

Sommige prikkellectuur werd uitgegeven onder de noemer geschiedenisboek. De prikkelende scènes werden goedgepraat door het feit dat geschiedschrijving volledig zou moeten zijn. Zo gaf de Nederlandse uitgever F. Bührmann Europeesche hof-schandalen van 'een beroemd diplomaat' uit, een oorspronkelijk Duits verhaal geschreven door Daniel von Kaszony.

Dit meerdelige werk verscheen in Duitsland in de jaren Het boek beschrijft op weinig subtiele wijze verkrachtingen, overspel, pedofilie, incest, bestialiteit en sadisme. Bührmann praatte dit in zijn prospectus goed: Dit boek is waarschijnlijk de vroegste Nederlandstalige tekst waarin het woord 'homoseksueel' voorkomt. De 61 Bedrijfsdocumentatie F. Het betreft een Cultuur-historisch en anthropologisch onderzoek naar den sexueelen omgang bij de verschillende volken der aarde, door Paul Mantegazza, Hoogleeraar aan de Universiteit te Florence en Senator van het Koninkrijk Italië.

Voor Nederland bewerkt en met tal van ethnographische bizonderheden betreffende de Nederlandse bezittingen in Indië vermeerderd door A.

Het boek kost ƒ 3,90 en is uitgegeven door A. Het boek wordt aangekondigd als een wetenschappelijk werk, geschreven door een hoogleraar die ook nog eens een functie van senator vervult. In de catalogus worden de hoofdstukken weergegeven met daaronder de verschillende onderwerpen die in het hoofdstuk worden behandeld.

Sommige van deze onderwerpen zijn zonder twijfel seksueel van aard: Het boek bevat veel onderwerpen die in de negentiende eeuw in de taboesfeer vielen en zelfs onderwerpen die nu niet geaccepteerd worden.

Zo worden in het boek bijvoorbeeld bestialiteit, verovering van vrouwen door geweld, koop van vrouwen, de lage boete die in Bali stond op het verkrachten van kinderen, polygamie en prostitutie besproken.

Door diverse uitgevers werden boekjes uitgegeven die onder de noemer prikkellectuur vallen. Deze titels werden niet in Brinkmans Catalogus, de nationale bibliografie bijgehouden. Sommigen richtten zich alleen op prikkellectuur, anderen hadden een gevarieerd fonds. Het is van veel uitgeverijen niet meer te achterhalen wanneer zij zijn opgericht en tenonder zijn gegaan, daarom beperk ik me in het geval van de meeste uitgeverijen tot het bespreken van enkele werken, waaruit duidelijk blijkt dat zij onder prikkellectuur vallen.

Al eerder besprak ik het werk Ervaringen en onthullingen van een middernachtzendeling te Amsterdam, een werk dat een verkapte gids is voor de wereld van de prostitutie in Amsterdam. Ook Het zedenbederf te Parijs van A. Coffignon viel in N. De lezer wist na het uitlezen van het boek exact op welke adresjes in de Franse hoofdstad hij het best terecht kon voor betaalde seks. Openbare huizen van ontucht, logementen en winkels, bierhuizen met vrouwenbediening, straatprostitutie, galante vrouwen en rendez-vouz huizen worden besproken door de schrijver.

Naast een uitgebreide beschrijving van de 'gangbare' prostitutie in Parijs, beschrijft Coffignon ook saphisme zaken met betrekking tot vrouwelijke homoseksualiteit , sadisme en pederastie pedofilie.

Hij gaat zelfs zo ver dat hij een beschrijving geeft van hoe de zedenpolitie in Parijs te werk gaat. In Nieuwsblad voor den Boekhandel klaagde Van Klaveren in over problemen met de post. Hij had een pakje samengesteld met boekjes die naar Indië gestuurd moesten worden, maar de posterijen weigerden om het pak te versturen.

Er zaten boeken in zoals Voortplanting van den mensch, dat volgens Van Klaveren een geneeskundig werk was. Ook in Marie van Bram van Dort zag hij weinig kwaad. Het was weliswaar een realistische roman, maar een zedelijk werk in vergelijking met bijvoorbeeld de boeken van Emile Zola. Albert van Klaveren overleed in op jarige leeftijd. Zijn vrouw bleef achter met zes kinderen. Zij verkocht de naam van het bedrijfje aan de uitgever D.

Deze uitgever gaf datzelfde jaar nog een catalogus van A. Graauw in Amsterdam was een bekende uitgever van prikkellectuur. Net als bij A. Graauw op het randje van wat acceptabel was. Ook van deze uitgever is bedrijfsdocumentatie bewaard gebleven. Titels van boeken die uitgegeven zijn, zijn bijvoorbeeld Het Geslachtsleven van de Vrouw, Het Sexueele Vraagstuk van den Jongen Man vóór zijn Huwelijk, Boek voor Verloofden en Jonggehuwden verhandeling over de voortplanting van den mensch en het eerder besproken De oostersche vrouw en haar hartstochten.

Ook is een aantal van de boeken van uitgeverij Graauw gericht op voorkoming van zwangerschap. De Sexueele Zeden in Woord en Beeld is een typisch voorbeeld van een boek dat op het randje balanceert. Het pretendeert de seksuele zeden te beschrijven, maar bevat zeshonderd illustraties en behandelt hoofdstukken als 'tijdperken van algemeen zedenbederf', 'orgieën', 'de erotiek der Mariavereering' en 'seksueele godsdienstwaanzin' Bedrijfsdocumentatie A. Nieuwsblad voor den boekhandel, jaargang 62, nummer 43, Maas , p Bedrijfsdocumentatie Gebr.

Zo is er in een romancatalogus van na de exacte datum is niet bewaard gebleven , een boek genaamd Gigolo. De samenvatting van dit boek, dat wordt aangeprezen als 'Een meesterstukje van moderne realistische romankunst' geeft goed aan in welk opzicht het fonds tot de prikkellectuur behoorde: Het is bekend dat sommige vrouwen, door een lichte sexueel-psychische afwijking, de voorkeur geven aan een nauwelijks puberende jongen, boven een rijperen man.

Zulk een knaap, zulk een 'gigolo' is in dit werk de jarige André, een jongen van Indische afkomst, wel tamelijk vroeg-rijp en hartstochtelijk, maar toch nog geheel kuisch. Hij is op kostschool in de nabijheid van Den Haag en geraakt in kennis met de moeder de tweede moeder van een zijner medescholieren, een zeer jonge vrouw, die in het huwelijk met haar veel ouderen en veel minder beschaafden man, niet de minste bevrediging vindt en die toch hartstochtelijk van temperament als zij is, haakt naar liefde.

Nauwelijks is de slanke, droomerige jongen dan ook eenige malen bij haar aan huis geweest of zij geeft zich aan hem, zij overrompelt hem en schudt zijn zinnen voor het eerst en voor goed wakker. En nu volgt een langdurige verhouding, innig-hartstochtelijk en hevig gepassioneerd.

Op zoo schitterende wijze is deze verhouding door den schrijver weergegeven, dat een wederga van dit werk in de geheele Hollandsche roman-litteratuur niet te vinden is. Daarbij bewijst de schrijver, dat hij behalve de psychologie der vrouw, ook de zieletoestand van kinderen, vooral van jongens-in-hun-overgangsjaren uitmuntend kent.

De tafereeltjes op de kostschool, vaak zeer humoristisch geven een prachtig en oprecht beeld van wat er spookt en omgaat in de hersenen van veertien à vijftienjarige jongens, die zich langzamerhand van hun man-zijn bewust beginnen te worden. Een boek dat door alle ouders en opvoeders gelezen behoort te worden, vooral door hen, die bij de opvoeding van de kinderen de sexualiteit nog als quantité négligeable plegen te beschouwen.

Interessant aan Gigolo is dat het een roman is en niet een quasi-wetenschappelijke verhandeling over seksualiteit of seks. Toch wordt dit boek, waarvan ik vermoed dat er seksueel getinte scènes in op zijn genomen, aangeprezen als een boek dat opvoedkundig gezien belangrijk is.

De ouders zouden met hun kinderen over seksualiteit moeten praten, meent de uitgever in zijn prospectus en als ouders niet overtuigd zijn, dan moeten zij dit boek lezen. Buys Dzn geeft ook prikkellectuur uit. Dat blijkt bijvoorbeeld 68 Bedrijfsdocumentatie Gebr. De enige verwijzing naar seksualiteit die we hierin terugvinden, bevindt zich in het in verschenen boek Zelfbedwang, waarin zich een hoofdstuk bevindt dat 'Hoe men kan lijden door zijn zinnelijkheid.

In dit hoofdstuk worden de volgende onderwerpen behandeld: De oorzaken van overprikkeling. Onjuiste opvattingen aangaande de nadeelen der onthouding.

Hoe men tegen de geslachtsdrift strijdt. Het nut van geestesarbeid. Koster uit Amsterdam is nog maar weinig bekend. In gaf de uitgeverij het hierboven besproken tijdschrift Het mondaine weekblad uit, waarin de eigen pikante lectuur werd aangeprezen in de advertentieruimte.

In database PiCarta zijn op zoekterm 'C. Koster' titels terug te vinden als Leven van doctor Faustus en Kort begrip der astrologie. Ook gaf Koster kinderboeken uit, zoals Vermakelyke en leerzame vertellingen van Moeder de Gans, of Zoogenaamde sprookjes van het Rood Kousje: Niets wijst er op basis van deze titels op dat C.

Graauw probeerden hun titels te slijten alsof het wetenschappelijke, historische of medische documenten waren. Het Artistiek-Bureau Rotterdam daarentegen gaf zonder twijfel pornografie uit. Het bureau werd geleid door uitgever J. Een jaar later kwam zijn naam voor als handelaar in oude en nieuwe boeken op de Warmoezenierstraat. Later zouden zijn boekhandel en leesbibliotheek zijn gevestigd op de Goudsche Weg in Rotterdam.

Bergé overleed in en de zaak werd voortgezet door zijn dochter en schoonzoon. In ging het Artistiek-Bureau Rotterdam failliet. Veel van de werken zijn verloren gegaan en ook de bedrijfsdocumentatie van deze uitgever is niet bewaard gebleven. Een zoektocht in Picarta naar 'Artistiek-Bureau' levert slechts zeven resultaten op.

Deze boeken zijn in de periode van circa tot uitgegeven. Onder deze boeken valt het eerder besproken Galante verscheidenheden en mengelingen. Twee namen van overige uitgevers zijn tijdens dit onderzoek naar voren gekomen, namelijk C. Van Cittert en Joh. Beiden adverteerden eind jaren tachtig en begin jaren negentig van de negentiende eeuw in het tijdschrift Asmodée. Prikkellectuur werd in Nederland verhandeld, maar het is moeilijk om vast te stellen hoe groot de markt was. De boeken werden doorgaans niet zichtbaar in boekwinkels uitgestald, maar werden bij de boekwinkels die prikkellectuur verkochten en dat waren ongetwijfeld niet alle boekwinkels voor geïnteresseerde klanten tevoorschijn gehaald.

Een ander voorbeeld van verspreiding van prikkellectuur is via colporteurs, die de deuren langs gingen met prikkelende boeken. Doordat prikkellectuur niet via de reguliere kanalen werd verspreid, was het minder gemakkelijk om de lectuur op te sporen en tot veroordelingen te komen. Daar lag ook het probleem dat in leidde tot een wetswijziging. De verspreiding ging wel onverminderd door en steeds meer mensen konden in het bezit komen van een voor de eerbaarheid aanstotelijk boekje, zoals destijds voor de omschrijving in de wet luidde.

Miljoenen arme burgers kochten en lazen prikkellectuur, beweert schrijfster Nynke van Hichtum. In grote fabrieken, in arbeiders- en boerengezinnen en in de reismanden van dienstmeisjes bevonden zich de boeken en ook in ziekenhuizen gingen de werken van hand tot hand.

De boeken werden vaak door colporteurs verkocht in meerdere afleveringen en deze afleveringen waren zo goedkoop dat zelfs de mensen die door openbare armenkassen werden onderhouden, ze konden aanschaffen.

Bij sommige inbeslagnames zijn soms duizenden boeken of foto's aangetroffen. Het probleem van handel in prikkellectuur speelde niet alleen op nationaal niveau. Het was lastig om zicht te houden op de situatie, omdat veel lectuur naar het buitenland werd verzonden.

In buitenlandse tijdschriften en kranten werden door Nederlanders 'articles d'amsterdam' aangeboden, wat zoveel wil zeggen als pornografische verhalen. Deze verhalen werden uitgevoerd naar het buitenland. Het was dus niet voldoende om obscure uitgeverijen en winkels in de gaten te houden, de handel ging ook de landsgrenzen over. Wie namen de boeken, tijdschriften en ansichtkaarten af? Ook hier is weinig over bekend, er zijn geen bronnen bewaard gebleven die weergeven wat voor soort mensen prikkellectuur las of ansichtkaarten aanschafte.

Toch kan dankzij losse opmerkingen her en der een algemeen beeld geschetst worden. De tijdschriften waren volgens de auteurs van Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland, Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p Maas , p Voorink , p. Gedacht moet worden aan cabarets, variété-theaters, films, dancings en café-chantants. Het weekblad Pst-pst richtte zich ook op de lezers die de dubieuzere uitgaansgelegenheden zoalstevoo nachtcafés en huizen van plezier bezochten.

Deze plekken van vertier trokken doorgaans eenvoudiger publiek aan. Maar de situatie was volgens de schrijver dusdanig dat de verspreiding in een dusdanig grote hoeveelheid plaatsvond, dat het de mensen werd opgedrongen.

In de buitenlandse bladen wordt geadverteerd met 'articles d'amsterdam', een verkapte naam voor prikkellectuur. Toen hij op zoek ging naar pornografie, kwam hij allereerst uit bij een winkeltje waar prikkellectuur werd verkocht. Je staat er zelden alleen. Meestal vind je er enkele onrijpe knapen, die met hongerige ogen naar het manna der ziel staan te staren.

Hoe langer ze staan, hoe wezenlozer de uitdrukking van hun tronie wordt. Ouwe heertjes loeren ook es even, maar nooit lang: Zedig wandelende juffertjes kijken er even naar met een schuwe, zijdelingse blik, blozen en lopen haastig verder. Minder zedige blijven in gezelschap van een of meer vriendinnetjes van hetzelfde kaliber breeduit staan voor de ruit vol lokkende titels, wijzen mekaar de mooiste plaatjes, stoten mekaar gichelend aan Uit de passage kan worden geconcludeerd dat de prikkellectuur vooral jonge mensen aantrekt.

Tot slot is er nog een opvallende opmerking in het boek Jeanne d'arc. De maagd van Orleans, dat in verscheen bij het Artistiek-Bureau Rotterdam. De auteur van dit boek is niet bekend. In dit boek wordt uitgebreid verhaald over een libertijns gezelschap aan het eind van de Hemels en Vegt , p. Van Waes , p. In het boekje wordt op een bepaald moment omschreven hoe de mannen zichtbaar opgewonden waren en zegt de schrijver 'de heeren hem, zooals men pleegt te zeggen, aanhoudend hadden staan, welke uitdrukking onze lezeressen ons wel niet kwalijk zullen believen te nemen.

Dit heb ik gedurende mijn onderzoek nergens anders aangetroffen. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat dit boek zou kunnen dienen als voorlichting voor vrouwen wat betreft voorbehoedsmiddelen. In het boek worden namelijk een aantal 'trucjes' genoemd om niet zwanger te raken Hoe werd prikkellectuur verspreid? Prikkellectuur kan volgens Overbeek in twee categorieën worden ingedeeld.

De ene categorie was bekend en wijdverspreid. Ze zijn verkrijgbaar in kleine winkeltjes waar ze ofwel open en bloot tentoongesteld liggen ofwel in een papieren wikkel. De andere categorie zou slaan op dure, pornografische producten die werden gemaakt door een groepje uitgevers, fotografen en handelaren die connecties hadden op internationaal niveau en daarom een grote markt konden bedienen.

Deze tweede categorie werd uitsluitend in het geheim verhandeld. Prikkellectuur werd in beide categorieën uitgegeven aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw. De verspreiding van een deel van deze boeken gebeurde in het geheim en daarom werd in een Rijksbureau ingesteld dat opereerde onder de naam 'Rijksbureau betreffende de Bestrijding van den Vrouwenhandel en van den Handel in Ontuchtige Uitgaven'.

Een aantal rechercheurs werden belast met het opsporen van pornografische geschriften en afbeeldingen. Het volk mocht niet aangemoedigd worden om prikkellectuur aan te schaffen en daarom werd maar weinig bekend gemaakt over de resultaten van de zoektocht van de Amsterdamse rechercheurs. Af en toe verscheen wel een berichtje in de krant, waarbij vooral de naam van de hoofdinspecteur der recherche Batelt83 telkens in het oog springt.

Het nieuws van den dag schrijft op 6 augustus dat 'men al sedert geruimen tijd weet dat Justitie bezig is met een vervolging van kooplieden en fabrikanten van onzedelijke afbeelden, welke Maas , p Overbeek , p De Tijd, C.

Batelt publiceerde in een boekje over zijn werk, genaamd Duister Amsterdam. Dit is blijkbaar een waarheid die algemeen bekend is en geen introductie behoeft. De krant vermeldt verder dat af en toe een flinke hoeveelheid lectuur en afbeeldingen in beslag werd genomen, maar dat niet duidelijk was waar de verboden koopwaar vandaan kwam.

De heer Batelt stuitte tijdens zijn onderzoek op een van de bronnen. Hij deed een inval bij een fotograaf in Amsterdam en ontdekte daar een fabriek waar hij een paar honderd glasnegatieven en onzedelijke foto's aantrof. Meer over krantenberichten over prikkellectuur is te lezen in hoofdstuk 2. Alhoewel er niet veel informatie is over de verspreiding van prikkellectuur, blijkt uit diverse bronnen dat het verkrijgbaar was bij kiosken, bibliotheken, via colportage, advertenties, winkels en cafés.

Ik bespreek hieronder deze verschillende verkooppunten. Kiosken verkochten diverse tijdschriften met prikkelende inhoud en prikkellectuur. Het tijdschrift Pst-pst dat een duidelijk erotische inhoud had, mocht vanaf het vijfendertigste nummer niet meer worden verkocht in de kiosken van Amsterdam, omdat de inhoud steeds onzedelijker werd.

Ook in kiosken op treinstations werden tijdschriften en lectuur verkocht die onder prikkellectuur vallen. Er waren verschillende bibliotheken aan het begin van de twintigste eeuw. Volksbibliotheken kenden een censuur, aangezien de bestuurders, commissarissen en bibliothecarissen behoorden tot de bovenlaag van de bevolking en zich ten doel stelden het volk iets te leren. Mogelijk bevonden zich enkele titels van uitgever A.

Commerciële bibliotheken hadden als doel om zoveel mogelijk geld te verdienen en daarom was daar geen censuur op boeken. In catalogi zijn geen titels aangetroffen die onder prikkellectuur kunnen worden geschaard, maar mogelijk werden zij onder de toonbank bewaard en uitgeleend. Tot slot waren er de leesmusea voor de elite en de leden schreven in registers de namen van de boeken die zij wilden reserveren of waarvan zij vonden dat ze aangeschaft moesten worden.

De registers konden door iedereen worden geraadpleegd en door deze grote sociale controle is het vrij zeker dat prikkellectuur zijn weg niet vond naar de leesmusea. Voor de leden waren er voldoende andere wegen om aan de geruchtmakende titels te komen. Van colporteurs wordt melding gemaakt in diverse artikelen, zoals Prikkellitteratuur uit Daar haalde schrijfster Nynke van Hichtum de Duitser Heinrich Sohnrey en zijn 'met enthousiasme geschreven schetsje 'Wie ich die Buchenroder Dorfbibliothek gründete'.

Daarin vertelde Sohnrey over een dorp waar hij slechte 84 Het nieuws van den dag,. Aannemelijk is het dat de schrijfster een herkenbaar voorbeeld gebruikte om haar lezers te overtuigen. Over de situatie in Nederland is weinig bekend, maar het dagblad Nieuwe Tilburgsche Courant waarschuwde haar lezers in voor een actieve colporteur.

De eerste aflevering van het boek Werner Pickard was al ter verkoop aangeboden. De journalist stelde voor dat iedereen in Tilburg bij een confrontatie de boeken in brand zou steken, want 'op deze wijze zal tevens aan ongewenschte vreemdelingen, die naar Tilburg gezonden worden, om vuile romans en boeken te verspreiden, de lust tot colporteeren ontnomen worden'. In het land zouden maar liefst achtduizend colportage-boekhandelfirma's actief zijn geweest, die tezamen dertigduizend colporteurs in dienst hadden.

Zij verspreidden grotendeels slechte literatuur, die vrijwel overal aangeboden werd. Het aantal goede boeken zou gering zijn geweest. Het aantal slechte boeken betrof niet alleen het type prikkellectuur dat in deze scriptie wordt behandeld, maar ook detectives en cowboyverhalen die een slechte invloed op met name de jeugd werden verondersteld te hebben.

Deze advertentie gaf mensen de kans om discreet de catalogus te bestellen die volstond met pikante lectuur. Maar ook de boeken zelf werden aangeprezen in advertenties. Het tijdschrift Asmodée plaatste vanaf regelmatig advertenties van het Artistiek-Bureau Rotterdam.

Ook vermeldde uitgever Bergé in een advertentie dat een catalogus met Franse erotische werken beschikbaar was. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig volgden uitgevers als A. Raadgreep het voorbeeld van het Artistiek-Bureau en ook zij plaatsten advertenties om hun pikante lectuur aan de man te brengen. In oktober onderschepte de al eerdergenoemde heer Batelt van de Amsterdamse recherche een wagenvracht aan onzedelijke brochures, afbeeldingen en foto's.

Deze spullen waren vanuit Parijs naar Amsterdam gestuurd en waren gericht aan een boekhandelaar, die al lange tijd verdacht werd. Ook bestonden aan het begin van de twintigste eeuw zogenaamde pornowinkels.

Dit waren kleine, donkere winkeltjes die vaak waren voorzien van een etalage waarin prikkellectuur was uitgestald. Deze winkels verkochten lectuur met een erotische lading en sporadisch afbeeldingen. Daalder citeerde een stuk uit een brief van de heer Nolthenius de Man, de secretaris van de commissie van advies voor het Rijksbureau. De Man gaf aan dat het moeilijk is om overtredingen op de wet vast te stellen, omdat bewezen moest worden dat de zinnen inderdaad worden geprikkeld door bepaalde afbeeldingen of lectuur.

Hij gaf aan dat in de praktijk een politieagent bij een etalage zou moeten staan om de opmerkingen van de jeugd het betreft hier een lezing over de invloed van prikkellectuur op de jeugd te noteren en aan de hand van deze opmerkingen te onderzoeken of de wet was overtreden. Hierbij moet gedacht worden aan winkels die sigaren, papier of kleine cadeau-artikelen verkochten.

Tijdschriften hadden vaste cafés als verkooppunt, maar ook prikkellectuur was soms verkrijgbaar in het café. Over deze verkooppunten is vrijwel geen informatie bewaard gebleven Maas , p De Tijd, Van Waes , p. Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p.

De wetswijziging In het vorige hoofdstuk werd duidelijk wat prikkellectuur is. In dit hoofdstuk beschrijf ik hoe rond het begin van de twintigste eeuw werd geprotesteerd tegen prikkellectuur. En niet alleen in Nederland werd geschreven over prikkellectuur, ook internationaal was het een probleem.

In werd in Parijs zelfs een internationaal congres georganiseerd over de bestrijding van pornografie. In kwam het in Nederland tot een wetswijziging. Ik beschrijf de aanleiding, de discussies en de wijziging. Binnen de katholieke geloofsgemeenschap heerste de opvatting dat verkeerde lectuur een funeste invloed kon hebben op jongeren en volwassenen.

Er werd zoveel lectuur gepubliceerd dat de kerk het nodig achtte gelovigen te begeleiden in hun keuze in boeken. Verschillende soorten boeken, tijdschriften en kranten werden verboden in deze wet. De wet ging vergezeld van een index, waarin titels en auteurs werden genoemd. De index en De prohibitione et censura librorum vormden samen de kerkelijke boekenwet. In werd door de Vrouwenbond tot Verhooging van het Zedelijk Bewustzijn een driedaags congres georganiseerd tot bevordering van de openbare zedelijkheid.

De bond stelde zich tot doel om vrouwen te informeren over zedelijkheid. De gevaren die haar omringen zijn zoo groot, en haar onwetendheid is dat niet minder. Schoonschijnende advertenties in de dagbladen bieden haar aanlokkende betrekkingen aan, maar er schuilt dikwijls een adder in het gras, die haar een doodelijke wonde toebrengt, als zij aan de lokstem gehoor geeft.

In grote steden bood zij tehuizen aan waar voor weinig geld veilig gelogeerd kon worden. Vrouwenbond tot Verhooging van het zedelijk bewustzijn door Mevrouw Gravin van Hogendorp, geb.

Gevers Deynoot', 'Openbare huizen van ontucht eene aansporing tot onzedelijkheid. Kruijf' en 'De openbare zedelijkheid in Utrecht vóór en nà door den Heer H. IV Driedaagsche samenkomst tot bevordering der openbare zedelijkheid van juli , Amsterdam, , p. Zij publiceerde in een artikel over het onderwerp.

Ze startte haar artikel met het aanhalen van een goede daad van de Duitse leraar, schrijver en journalist Heinrich Sohnrey. Hij overtuigde de bewoners van een dorp waar prikkellectuur was gevent ervan de boeken te verbranden en hielp hen met het oprichten van een bibliotheek met alleen goede boeken. De invloed van de bibliotheek zou onmiddellijk merkbaar zijn geweest.

Een vrouw vertelde Sohnrey dat haar man zo verdiept was in het boek dat 'ie de kroeg een week lang had gemeden en moeder vertelde dat ook haar zoon een week lang niet aan de bar had gehangen. Van Hichtum beschreef hoe de situatie in de afgelopen jaren achteruit was gegaan in Nederland, maar ook in andere Europese landen. Zij gaf hiervoor verschillende oorzaken. Allereerst was slechte lectuur te gemakkelijk verkrijgbaar. Het werd verkocht door straatventers die zich overal en nergens ophielden en de boekjes voor een bedrag aanboden dat zelfs door arme mensen nog kon worden opgebracht.

De ouders lazen deze boeken en verwoestten hiermee hun smaak en vermogen om hun kinderen te behoeden voor het lezen van slechte verhalen. En juist in de kindertijd waren mensen het meest kwetsbaar, de kinderen moesten geholpen worden om de gevaarlijke periode zo goed mogelijk door te komen, zonder het lezen van indianenverhalen, roversromans en detectives.

Voorkomen moest worden dat gedachten aan misdaad en de donkere zijden van het leven de gedachtewereld van het kind zouden gaan domineren. De schrijfster haalde een verhaal aan over Duitse kinderen in de leeftijd van tien tot veertien die na het lezen van verkeerde lectuur spijbelden en zich in een indianenstam verenigden.

Ze plunderden en roofden alles wat los en vast zat en verdeelden aan het eind van de dag de buit in speciale rovershollen. Tot slot was de tijdsgeest een oorzaak van de vermenigvuldiging van prikkellectuur. Mensen die in fabrieken werkten deden zulk geestdodend werk dat zij zich 's avonds niet ertoe konden zetten literatuur te lezen die enige geestelijke inspanning vereiste.

En ook de vele zorgen die mensen hadden, over geld en hoe hun kinderen te voeden, maken dat mensen zich niet meer wilden inzetten om literatuur te lezen en zich liever verloren in een gemakkelijk geschreven en afleidende, maar tot misdaad aanzettende detectiveroman. Van Hichtum had een gemakkelijke oplossing voor dit probleem; er moest meer goede lectuur op de markt komen die voor een lage prijs beschikbaar was.

Ook moesten mensen in gesprek gaan met venters en hen ervan overtuigen dat de boekjes die zij aanboden verdorven verhalen bevatten, dat zij over moesten stappen op het aanbieden van goede lectuur en literatuur. Dit was gemakkelijker gezegd dan gedaan en Van Hichtum gaf toe dat de strijd moeilijk is.

..




Sperma sletjes gratis seks mobiel

  • Geefmesex dominant gezocht
  • Geniet van ongekende aandacht voor je man zijn!
  • 461




Geile penissen neuken beffen pijpen


Zijn er nog mannen die een beetje serieus kunnen zijn? Lijkt wel of niemand het meer en beetje op tr. Hallo ben een vlotte spontane vent van 62 zoek contact met een wat rijpere man om gezellig met zijn. Dit is een oproepje aan alle leuke mannen van Noord-Brabant. Deze leukerd is op zoek naar zijn dekse. Ik zoek in de regio Doetinchem, Apeldoorn of Arnhem een 55Plus man voor een vriendschap waarin plaa.

Ik geef gratis massage voor mijn hobby ik kom naar jou toe ik ben een man 49 jaar 1. De kogel is door de kerk, ik heb iedereen verteld hoe het zit. Ik ben een rasechte homo! Hallo dan, mag ik mij even voorstellen. Ik ben Dimitri, kom uit Eindhoven en al veel te lang single. Wij zijn weer op zoek naar mannen om onderling massages uit te wisselen. Ervaring is gewenst, maar n. Eenvoudig op één plek tussen het occasion aanbod van 15 autowebsites naar jouw tweedehands auto zoeken, doe je op GasPedaal.

Wil je je tweedehands auto verkopen? Plaats je advertentie gratis online via Speurders. Voor het gebruik van Speurders. Om te voorkomen dat u of uw kinderen sex of erotische sites bezoeken kunt u een van de volgende websites bekijken. Wij gebruiken cookies Akkoord. Soort aanbieder Particulier 52 Zakelijk Soort Aangeboden 46 Gevraagd Ja 1 Nee Ja 28 Nee Abonnementen voor Holland ƒ 3,00 Abonnementen voor buitenland ƒ 5,00 Aantal paginanummers 16 inclusief omslag Een jaar later verschijnt Lili.

Mondain weekblad voor iedereen voor het eerst. Ook hier treffen we het woord mondain aan in een tijdschrifttitel waarin erorische verhalen worden gepubliceerd. Dit tijdschrift houdt het niet lang vol en is vermoedelijk in het jaar van verschijnen ook alweer van de schappen verdwenen. De advertenties hebben zonder uitzondering betrekking op seksualiteit. De roaring twenties staan centraal, de verhalen worden gebracht als kunst en zijn allen in min of meer bedekte termen seksueel getint Hemels en Vegt , p Nieuwsblad voor den Boekhandel, jaargang 79, nummer 39,.

Koster, Amsterdam Periode van verschijnen 10 januari ? Prijs Abonnement per jaar ƒ 10,00 Abonnement per half jaar ƒ 5,50 Abonnement per kwartaal ƒ 3,00 Losse nummers ƒ 0,25 Aantal paginanummers 12 Ook Het Mondaine weekblad lijkt geen lang leven beschoren te zijn. Het blad bestaat slechts uit één jaargang, die van De doelgroep van Het mondaine weekblad bestaat uit jonge mensen die zich regelmatig in het nachtleven begeven.

Erotische verhalen, seksuele gedichten en platen hebben een plekje in het tijdschrift. Verder is er aandacht voor het Haagse uitgaansleven en voor occulte zaken. Koster te Amsterdam geeft het blad uit en prijst in de advertentieruimte haar eigen erotische lectuur en stimulerende foto's aan. In het derde nummer van het tijdschrift wordt een speciale actie aangeprezen: Ook staan in het tijdschrift contactadvertenties en worden massages aangeboden door Russische en Italiaans-Franse dames.

Boeken en ook een klein aantal brochures van uitgevers zijn bewaard gebleven en daaruit blijkt dat sommige schrijvers het geen probleem vonden om bepaalde passages expliciet te beschrijven. Maar door een groot deel van de samenleving werd prikkellectuur niet geaccepteerd. Daarom deden bepaalde uitgevers er alles aan om de uitgave te verantwoorden. Erotische prikkellectuur kon worden uitgesplitst in diverse categorieën, daar kom ik straks nog op terug.

Er is echter ook een categorie die niet erotisch aard is en dat is de prikkellectuur waarvan werd gedacht dat ze tot criminaliteit kon leiden. In de Nieuwe Tilburgsche Courant van donderdag 5 april wordt melding gemaakt van de arrestatie van een zeventienjarige jongen.

De jongen, die werkte als drukkersmaatje, had brand Hemels en Vegt , p Hemels en Vegt , p. De krant maakt maar weinig woorden vuil aan deze gebeurtenis, het artikel telt slechts drie zinnen.

Er wordt wel vermeld dat de jongen zijn daad mogelijk heeft verricht naar aanleiding van het lezen van prikkellectuur. Nynke van Hichtum verhaalt over 26 schooljongens tussen de tien en veertien jaar in Berlijn.

Zij gingen niet meer naar school, maar hadden zich verenigd in een indianenstam waar een van hen het hoofd van was. De kinderen vermaakten zich door de hele dag door diefstallen te plegen, de buit verdeelden zij onderling. Zij kwamen op dit idee na het lezen van prikkellectuur. Ik bespreek deze varianten en geef bij elke categorie een voorbeeld. Allereerst bespreek ik de categorie waarbij de heteroseksuele geslachtsdaad sappig wordt beschreven.

Een van deze boeken is Galante verscheidenheden en mengelingen uit , het bevat zesentwintig korte verhalen en de meeste van hen zijn zonder twijfel pornografisch.

In 'De voornacht van P. Boddaert' bijvoorbeeld komt de volgende tekst voor: Nu zijn zij in 't vertrek, hun nachts- en slaapsalet En kussen weer elkaar; het vrouwtje ziet het bed, En loopt er ras naar toe om alles wat te schikken. Hij vat haar teeder aan; hij voelt haar blanke lijf; Zijn lust ontvonkt nog meer bij 't zoetste tijdverdrijf.

Haar buikje raakt hij aan; hij wordt door wellust dronken. Ook homoseksuele avonturen worden beschreven in boeken die aan het begin van de twintigste eeuw verschijnen. Marie verscheen in bij A. Bram van Dort was de schrijver, dit is een pseudoniem van Mari J.

Ze vlucht naar Brussel waar ze geld verdient als chanteuse, schildersmodel en naaister. Everard, In en om de nachtkroeg in Grensgeschillen in de seks: Hij wil na de geboorte van een kind echter niets meer met haar te maken hebben en ze zoekt haar heil bij een ander. Dat verloopt ook niet zoals zij had verwacht, de man heeft namelijk nauwelijks inkomsten en seksueel gezien komt Marie niet aan haar trekken.

Ze verhuist naar Amsterdam, waar zij woont in een appartement dat wordt betaald door een vrijer. Als ze opnieuw zwanger raakt, wil hij niets meer met haar te maken hebben, omdat hij verloofd is met een meisje van goede komaf. Hij biedt Marie wel een maandelijks bedrag voor het kind en Marie is vanaf dan vrij om te doen en laten wat ze wil. In een 'salon des variétés' ontmoet ze diverse heren, maar ook een vrouw waar ze mee samen gaat wonen. Met deze vrouw oefent zij 'onnatuurlijke prostitutie' uit.

Maar toegeven aan homoseksuele verlangens is gevaarlijk, zo blijkt uit het boek, want Marie wordt hysterisch, raakt aan lager wal en overlijdt in een syphilisziekenhuis in Parijs. Een ander onderwerp dat de lezer op erotische wijze kon prikkelen was prostitutie.

Vanaf gaven de middernachtzendelingen het tijdschrift De Middernachtzendeling. Orgaan van de Nederlandsche Middernachtzendingvereeniging uit. De zeer actieve club had zich ten doel gesteld ten strijde te trekken tegen prostitutie. Zij probeerden prostituees ervan te overtuigen op een andere manier geld te verdienen, met klanten gingen de middernachtzendelingen een gesprek aan en bij huizen waarvan vermoed werd dat er een bordeel werd gerund, werd door de leden gepost.

Anders dan de titel doet vermoeden, wordt nauwelijks iets verteld over het werk dat de middernachtzendelingen verrichtten. Wat wel uitgebreid toegelicht wordt, is de hoeveelheid mogelijkheden die men in Amsterdam had om toe te geven aan onzedelijke fantasieën. Danshuizen, café-chantants, koffiehuizen, bordelen en straatprostitutie komen aan de orde.

Ook licht de auteur een tipje van de sluier over 'onzichtbare' prostitutie. In bepaalde theetuinen, sigarenwinkels, hoedenwinkels en andere gelegenheden kon men gebruik maken van de diensten van een prostituee. De diensten van een meisje werden aangeprezen door deurventers, die niet alleen boeken, fruit of sigaren te koop aanboden, maar ook vrouwenlichamen. Ook legt de auteur in zijn boekje uit hoe sommige krantenadvertenties moeten worden gelezen.

Waar gevraagd wordt om een fatsoenlijke serveerster, wordt eigenlijk gevraagd om een meisje dat naast haar werk als serveerster bij wil verdienen als sekswerker.

Kamers met een vrije opgang die werden aangeboden in kranten waren kamers waarin de huurder ongestoord seks kon hebben met meisjes, al dan niet woonachtig in datzelfde huis.

De auteur laat er zelfs een aantal rekensommen op los. Hij berekent het loon van een animeermeisje in een danshuis waar zij niet woonachtig is. Met loon en fooien kan zij niet rondkomen en zij heeft geen andere keuze dan haar lichaam verkopen.

Maar vrouwen worden in dit boek niet alleen als slachtoffer van omstandigheden geportretteerd. Er zijn ook voldoende vrouwen Schouwburg en circus zijn favoriet onder de dames die zich verlekkeren aan de goedgebouwde en soms schaarsgeklede mannen. In het boek wordt beweerd dat hoewel vleselijke omgang met meisjes jonger dan zestien jaar verboden is, dit vaak gebeurde en dat mannen er niet voor vervolgd werden. Hij beweert dat veel jonge meisjes aan wederzijds onanisme doen en dat wanneer een man drie meisjes aanspreekt voor seks, hij gemiddeld bij één van hen succes zal hebben.

Als informatie voor de lezer geeft hij mee dat de jeugdige prostituees vaak te vinden zijn onder loopmeisjes, verkoopsters van bloemen, tramkaartjes en zeep en onder krantenbezorgers. In deze periode werden landen op grote schaal gekoloniseerd en door het vertoog van het Oriëntalisme werd een tegenstelling gecreëerd tussen het dominante, rationele, mannelijke westen en de ondergeschikte, primitieve, vrouwelijke Oriënt.

Door de tegenstelling werden de positieve kanten van het westen versterkt, het is een ideologisch vertoog dat kolonisatie goedpraatte. De oosterse harem komt meerdere keren terug in kunst en literatuur. De oostersche vrouw en haar hartstochten uit was een boek dat insprong op dit overheersende beeld van de vrouwen in de Oriënt.

Het boek was populair, het is namelijk voor zo ver nu nog bekend bij drie uitgeverijen verschenen. Veldt en de eerder besproken uitgeverij Graauw hebben dit boek uitgegeven. Bij de laatste uitgeverij verscheen in een negende druk. Willem Hoogstraten bespreekt de Arabieren, de Perzen, de Indiërs en de Turken in een pagina's tellend boek dat is voorzien van een aantal foto's. Hoogstraten probeert een beeld te schetsen van de vrouwen in het oosten en is zelden expliciet in het beschrijven van erotiek.

Wel geeft hij een aantal keren een beschrijving zoals de volgende schets van de godheid Quallâda: Kenmerkend voor het karakter van Ouallâda is, dat haar intiemste vriendin een zekere Mohga was, die te Cordova een allerslechtste reputatie genoot. In weerwil hiervan betooverde zij ook de mannenwereld, want zij was een soort van Andaluzische Oladzja, zeer schoon en beminnelijk, losbandig van zeden, en bezat een vurig temperament dat naar bevrediging van erotisch genot snakte.

Een aantal van de afgebeelde dames is gekleed in verhullende Maas , p. Voor de titelpagina bevindt zich een foto van een meisje dat een doek om haar hoofd heeft gebonden waar nog wat lokken haar onder vandaan komen.

Van haar linkerschouder naar haar rechterzij loopt een ketting van grove metalen ballen waaraan een munt is bevestigd als hanger. Zij heeft haar armen op haar hoofd gevouwen en staat met haar bovenlichaam naar voren gebogen, zodat haar borsten naar voren zijn gericht. Een afbeelding achterin het boek toont een naakte vrouw die wordt gewassen door een man. De man zit op zijn knieën en heeft in zijn rechterhand een doek waarmee hij haar rechterscheenbeen.

De linkerhand bevindt zich aan de binnenkant van haar bovenbeen. De vrouw leunt tegen een andere man aan die haar ondersteunt. Ze heeft haar benen iets van haar elkaar en haar armen gespreid, waardoor haar gehele lichaam goed zichtbaar is op de foto. Er volgt een foto van een nors kijkende vrouw die flink wat kledingstukken aan heeft en bedekt is met sieraden.

Alleen haar gezicht, handen en enkels zijn onbedekt. De foto erna beeldt zijlings een vrouw af die een sluier voor haar gezicht heeft geknoopt. Haar handen, de bovenkant van haar gezicht en dit komt door het zijlingse perspectief een gedeelte van haar hals zijn onbedekt.

Op de laatste foto staat weer een naakte vrouw afgebeeld. Zij lijkt op een rots te staan en op de achtergrond zijn alleen wolken zichtbaar. Zij heeft haar handen in haar nek gevouwen en hoofd is omhoog gericht, zodat de blik van de kijker vooral naar het bovenlichaam en dan met name de borsten is gericht.

De poses die de modellen hebben aangenomen, geven aan dat de foto's waarschijnlijk niet alleen ter illustratie, maar ook voor de verlustiging van de lezer zijn opgenomen in het boek.

Sommige prikkellectuur werd uitgegeven onder de noemer geschiedenisboek. De prikkelende scènes werden goedgepraat door het feit dat geschiedschrijving volledig zou moeten zijn.

Zo gaf de Nederlandse uitgever F. Bührmann Europeesche hof-schandalen van 'een beroemd diplomaat' uit, een oorspronkelijk Duits verhaal geschreven door Daniel von Kaszony. Dit meerdelige werk verscheen in Duitsland in de jaren Het boek beschrijft op weinig subtiele wijze verkrachtingen, overspel, pedofilie, incest, bestialiteit en sadisme. Bührmann praatte dit in zijn prospectus goed: Dit boek is waarschijnlijk de vroegste Nederlandstalige tekst waarin het woord 'homoseksueel' voorkomt.

De 61 Bedrijfsdocumentatie F. Het betreft een Cultuur-historisch en anthropologisch onderzoek naar den sexueelen omgang bij de verschillende volken der aarde, door Paul Mantegazza, Hoogleeraar aan de Universiteit te Florence en Senator van het Koninkrijk Italië. Voor Nederland bewerkt en met tal van ethnographische bizonderheden betreffende de Nederlandse bezittingen in Indië vermeerderd door A. Het boek kost ƒ 3,90 en is uitgegeven door A. Het boek wordt aangekondigd als een wetenschappelijk werk, geschreven door een hoogleraar die ook nog eens een functie van senator vervult.

In de catalogus worden de hoofdstukken weergegeven met daaronder de verschillende onderwerpen die in het hoofdstuk worden behandeld. Sommige van deze onderwerpen zijn zonder twijfel seksueel van aard: Het boek bevat veel onderwerpen die in de negentiende eeuw in de taboesfeer vielen en zelfs onderwerpen die nu niet geaccepteerd worden. Zo worden in het boek bijvoorbeeld bestialiteit, verovering van vrouwen door geweld, koop van vrouwen, de lage boete die in Bali stond op het verkrachten van kinderen, polygamie en prostitutie besproken.

Door diverse uitgevers werden boekjes uitgegeven die onder de noemer prikkellectuur vallen. Deze titels werden niet in Brinkmans Catalogus, de nationale bibliografie bijgehouden. Sommigen richtten zich alleen op prikkellectuur, anderen hadden een gevarieerd fonds. Het is van veel uitgeverijen niet meer te achterhalen wanneer zij zijn opgericht en tenonder zijn gegaan, daarom beperk ik me in het geval van de meeste uitgeverijen tot het bespreken van enkele werken, waaruit duidelijk blijkt dat zij onder prikkellectuur vallen.

Al eerder besprak ik het werk Ervaringen en onthullingen van een middernachtzendeling te Amsterdam, een werk dat een verkapte gids is voor de wereld van de prostitutie in Amsterdam. Ook Het zedenbederf te Parijs van A. Coffignon viel in N. De lezer wist na het uitlezen van het boek exact op welke adresjes in de Franse hoofdstad hij het best terecht kon voor betaalde seks. Openbare huizen van ontucht, logementen en winkels, bierhuizen met vrouwenbediening, straatprostitutie, galante vrouwen en rendez-vouz huizen worden besproken door de schrijver.

Naast een uitgebreide beschrijving van de 'gangbare' prostitutie in Parijs, beschrijft Coffignon ook saphisme zaken met betrekking tot vrouwelijke homoseksualiteit , sadisme en pederastie pedofilie. Hij gaat zelfs zo ver dat hij een beschrijving geeft van hoe de zedenpolitie in Parijs te werk gaat. In Nieuwsblad voor den Boekhandel klaagde Van Klaveren in over problemen met de post. Hij had een pakje samengesteld met boekjes die naar Indië gestuurd moesten worden, maar de posterijen weigerden om het pak te versturen.

Er zaten boeken in zoals Voortplanting van den mensch, dat volgens Van Klaveren een geneeskundig werk was. Ook in Marie van Bram van Dort zag hij weinig kwaad.

Het was weliswaar een realistische roman, maar een zedelijk werk in vergelijking met bijvoorbeeld de boeken van Emile Zola. Albert van Klaveren overleed in op jarige leeftijd. Zijn vrouw bleef achter met zes kinderen. Zij verkocht de naam van het bedrijfje aan de uitgever D.

Deze uitgever gaf datzelfde jaar nog een catalogus van A. Graauw in Amsterdam was een bekende uitgever van prikkellectuur. Net als bij A. Graauw op het randje van wat acceptabel was. Ook van deze uitgever is bedrijfsdocumentatie bewaard gebleven.

Titels van boeken die uitgegeven zijn, zijn bijvoorbeeld Het Geslachtsleven van de Vrouw, Het Sexueele Vraagstuk van den Jongen Man vóór zijn Huwelijk, Boek voor Verloofden en Jonggehuwden verhandeling over de voortplanting van den mensch en het eerder besproken De oostersche vrouw en haar hartstochten.

Ook is een aantal van de boeken van uitgeverij Graauw gericht op voorkoming van zwangerschap. De Sexueele Zeden in Woord en Beeld is een typisch voorbeeld van een boek dat op het randje balanceert.

Het pretendeert de seksuele zeden te beschrijven, maar bevat zeshonderd illustraties en behandelt hoofdstukken als 'tijdperken van algemeen zedenbederf', 'orgieën', 'de erotiek der Mariavereering' en 'seksueele godsdienstwaanzin' Bedrijfsdocumentatie A. Nieuwsblad voor den boekhandel, jaargang 62, nummer 43, Maas , p Bedrijfsdocumentatie Gebr. Zo is er in een romancatalogus van na de exacte datum is niet bewaard gebleven , een boek genaamd Gigolo.

De samenvatting van dit boek, dat wordt aangeprezen als 'Een meesterstukje van moderne realistische romankunst' geeft goed aan in welk opzicht het fonds tot de prikkellectuur behoorde: Het is bekend dat sommige vrouwen, door een lichte sexueel-psychische afwijking, de voorkeur geven aan een nauwelijks puberende jongen, boven een rijperen man.

Zulk een knaap, zulk een 'gigolo' is in dit werk de jarige André, een jongen van Indische afkomst, wel tamelijk vroeg-rijp en hartstochtelijk, maar toch nog geheel kuisch. Hij is op kostschool in de nabijheid van Den Haag en geraakt in kennis met de moeder de tweede moeder van een zijner medescholieren, een zeer jonge vrouw, die in het huwelijk met haar veel ouderen en veel minder beschaafden man, niet de minste bevrediging vindt en die toch hartstochtelijk van temperament als zij is, haakt naar liefde.

Nauwelijks is de slanke, droomerige jongen dan ook eenige malen bij haar aan huis geweest of zij geeft zich aan hem, zij overrompelt hem en schudt zijn zinnen voor het eerst en voor goed wakker. En nu volgt een langdurige verhouding, innig-hartstochtelijk en hevig gepassioneerd. Op zoo schitterende wijze is deze verhouding door den schrijver weergegeven, dat een wederga van dit werk in de geheele Hollandsche roman-litteratuur niet te vinden is. Daarbij bewijst de schrijver, dat hij behalve de psychologie der vrouw, ook de zieletoestand van kinderen, vooral van jongens-in-hun-overgangsjaren uitmuntend kent.

De tafereeltjes op de kostschool, vaak zeer humoristisch geven een prachtig en oprecht beeld van wat er spookt en omgaat in de hersenen van veertien à vijftienjarige jongens, die zich langzamerhand van hun man-zijn bewust beginnen te worden.

Een boek dat door alle ouders en opvoeders gelezen behoort te worden, vooral door hen, die bij de opvoeding van de kinderen de sexualiteit nog als quantité négligeable plegen te beschouwen. Interessant aan Gigolo is dat het een roman is en niet een quasi-wetenschappelijke verhandeling over seksualiteit of seks. Toch wordt dit boek, waarvan ik vermoed dat er seksueel getinte scènes in op zijn genomen, aangeprezen als een boek dat opvoedkundig gezien belangrijk is.

De ouders zouden met hun kinderen over seksualiteit moeten praten, meent de uitgever in zijn prospectus en als ouders niet overtuigd zijn, dan moeten zij dit boek lezen. Buys Dzn geeft ook prikkellectuur uit. Dat blijkt bijvoorbeeld 68 Bedrijfsdocumentatie Gebr. De enige verwijzing naar seksualiteit die we hierin terugvinden, bevindt zich in het in verschenen boek Zelfbedwang, waarin zich een hoofdstuk bevindt dat 'Hoe men kan lijden door zijn zinnelijkheid. In dit hoofdstuk worden de volgende onderwerpen behandeld: De oorzaken van overprikkeling.

Onjuiste opvattingen aangaande de nadeelen der onthouding. Hoe men tegen de geslachtsdrift strijdt. Het nut van geestesarbeid. Koster uit Amsterdam is nog maar weinig bekend. In gaf de uitgeverij het hierboven besproken tijdschrift Het mondaine weekblad uit, waarin de eigen pikante lectuur werd aangeprezen in de advertentieruimte. In database PiCarta zijn op zoekterm 'C.

Koster' titels terug te vinden als Leven van doctor Faustus en Kort begrip der astrologie. Ook gaf Koster kinderboeken uit, zoals Vermakelyke en leerzame vertellingen van Moeder de Gans, of Zoogenaamde sprookjes van het Rood Kousje: Niets wijst er op basis van deze titels op dat C.

Graauw probeerden hun titels te slijten alsof het wetenschappelijke, historische of medische documenten waren. Het Artistiek-Bureau Rotterdam daarentegen gaf zonder twijfel pornografie uit. Het bureau werd geleid door uitgever J. Een jaar later kwam zijn naam voor als handelaar in oude en nieuwe boeken op de Warmoezenierstraat. Later zouden zijn boekhandel en leesbibliotheek zijn gevestigd op de Goudsche Weg in Rotterdam.

Bergé overleed in en de zaak werd voortgezet door zijn dochter en schoonzoon. In ging het Artistiek-Bureau Rotterdam failliet. Veel van de werken zijn verloren gegaan en ook de bedrijfsdocumentatie van deze uitgever is niet bewaard gebleven.

Een zoektocht in Picarta naar 'Artistiek-Bureau' levert slechts zeven resultaten op. Deze boeken zijn in de periode van circa tot uitgegeven. Onder deze boeken valt het eerder besproken Galante verscheidenheden en mengelingen. Twee namen van overige uitgevers zijn tijdens dit onderzoek naar voren gekomen, namelijk C. Van Cittert en Joh.

Beiden adverteerden eind jaren tachtig en begin jaren negentig van de negentiende eeuw in het tijdschrift Asmodée. Prikkellectuur werd in Nederland verhandeld, maar het is moeilijk om vast te stellen hoe groot de markt was.

De boeken werden doorgaans niet zichtbaar in boekwinkels uitgestald, maar werden bij de boekwinkels die prikkellectuur verkochten en dat waren ongetwijfeld niet alle boekwinkels voor geïnteresseerde klanten tevoorschijn gehaald.

Een ander voorbeeld van verspreiding van prikkellectuur is via colporteurs, die de deuren langs gingen met prikkelende boeken. Doordat prikkellectuur niet via de reguliere kanalen werd verspreid, was het minder gemakkelijk om de lectuur op te sporen en tot veroordelingen te komen. Daar lag ook het probleem dat in leidde tot een wetswijziging. De verspreiding ging wel onverminderd door en steeds meer mensen konden in het bezit komen van een voor de eerbaarheid aanstotelijk boekje, zoals destijds voor de omschrijving in de wet luidde.

Miljoenen arme burgers kochten en lazen prikkellectuur, beweert schrijfster Nynke van Hichtum. In grote fabrieken, in arbeiders- en boerengezinnen en in de reismanden van dienstmeisjes bevonden zich de boeken en ook in ziekenhuizen gingen de werken van hand tot hand. De boeken werden vaak door colporteurs verkocht in meerdere afleveringen en deze afleveringen waren zo goedkoop dat zelfs de mensen die door openbare armenkassen werden onderhouden, ze konden aanschaffen.

Bij sommige inbeslagnames zijn soms duizenden boeken of foto's aangetroffen. Het probleem van handel in prikkellectuur speelde niet alleen op nationaal niveau. Het was lastig om zicht te houden op de situatie, omdat veel lectuur naar het buitenland werd verzonden.

In buitenlandse tijdschriften en kranten werden door Nederlanders 'articles d'amsterdam' aangeboden, wat zoveel wil zeggen als pornografische verhalen. Deze verhalen werden uitgevoerd naar het buitenland. Het was dus niet voldoende om obscure uitgeverijen en winkels in de gaten te houden, de handel ging ook de landsgrenzen over.

Wie namen de boeken, tijdschriften en ansichtkaarten af? Ook hier is weinig over bekend, er zijn geen bronnen bewaard gebleven die weergeven wat voor soort mensen prikkellectuur las of ansichtkaarten aanschafte. Toch kan dankzij losse opmerkingen her en der een algemeen beeld geschetst worden. De tijdschriften waren volgens de auteurs van Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland, Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p Maas , p Voorink , p.

Gedacht moet worden aan cabarets, variété-theaters, films, dancings en café-chantants. Het weekblad Pst-pst richtte zich ook op de lezers die de dubieuzere uitgaansgelegenheden zoalstevoo nachtcafés en huizen van plezier bezochten. Deze plekken van vertier trokken doorgaans eenvoudiger publiek aan. Maar de situatie was volgens de schrijver dusdanig dat de verspreiding in een dusdanig grote hoeveelheid plaatsvond, dat het de mensen werd opgedrongen.

In de buitenlandse bladen wordt geadverteerd met 'articles d'amsterdam', een verkapte naam voor prikkellectuur. Toen hij op zoek ging naar pornografie, kwam hij allereerst uit bij een winkeltje waar prikkellectuur werd verkocht. Je staat er zelden alleen. Meestal vind je er enkele onrijpe knapen, die met hongerige ogen naar het manna der ziel staan te staren.

Hoe langer ze staan, hoe wezenlozer de uitdrukking van hun tronie wordt. Ouwe heertjes loeren ook es even, maar nooit lang: Zedig wandelende juffertjes kijken er even naar met een schuwe, zijdelingse blik, blozen en lopen haastig verder.

Minder zedige blijven in gezelschap van een of meer vriendinnetjes van hetzelfde kaliber breeduit staan voor de ruit vol lokkende titels, wijzen mekaar de mooiste plaatjes, stoten mekaar gichelend aan Uit de passage kan worden geconcludeerd dat de prikkellectuur vooral jonge mensen aantrekt.

Tot slot is er nog een opvallende opmerking in het boek Jeanne d'arc. De maagd van Orleans, dat in verscheen bij het Artistiek-Bureau Rotterdam.

De auteur van dit boek is niet bekend. In dit boek wordt uitgebreid verhaald over een libertijns gezelschap aan het eind van de Hemels en Vegt , p.

Van Waes , p. In het boekje wordt op een bepaald moment omschreven hoe de mannen zichtbaar opgewonden waren en zegt de schrijver 'de heeren hem, zooals men pleegt te zeggen, aanhoudend hadden staan, welke uitdrukking onze lezeressen ons wel niet kwalijk zullen believen te nemen. Dit heb ik gedurende mijn onderzoek nergens anders aangetroffen.

Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat dit boek zou kunnen dienen als voorlichting voor vrouwen wat betreft voorbehoedsmiddelen. In het boek worden namelijk een aantal 'trucjes' genoemd om niet zwanger te raken Hoe werd prikkellectuur verspreid? Prikkellectuur kan volgens Overbeek in twee categorieën worden ingedeeld. De ene categorie was bekend en wijdverspreid. Ze zijn verkrijgbaar in kleine winkeltjes waar ze ofwel open en bloot tentoongesteld liggen ofwel in een papieren wikkel.

De andere categorie zou slaan op dure, pornografische producten die werden gemaakt door een groepje uitgevers, fotografen en handelaren die connecties hadden op internationaal niveau en daarom een grote markt konden bedienen. Deze tweede categorie werd uitsluitend in het geheim verhandeld. Prikkellectuur werd in beide categorieën uitgegeven aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw.

De verspreiding van een deel van deze boeken gebeurde in het geheim en daarom werd in een Rijksbureau ingesteld dat opereerde onder de naam 'Rijksbureau betreffende de Bestrijding van den Vrouwenhandel en van den Handel in Ontuchtige Uitgaven'. Een aantal rechercheurs werden belast met het opsporen van pornografische geschriften en afbeeldingen. Het volk mocht niet aangemoedigd worden om prikkellectuur aan te schaffen en daarom werd maar weinig bekend gemaakt over de resultaten van de zoektocht van de Amsterdamse rechercheurs.

Af en toe verscheen wel een berichtje in de krant, waarbij vooral de naam van de hoofdinspecteur der recherche Batelt83 telkens in het oog springt. Het nieuws van den dag schrijft op 6 augustus dat 'men al sedert geruimen tijd weet dat Justitie bezig is met een vervolging van kooplieden en fabrikanten van onzedelijke afbeelden, welke Maas , p Overbeek , p De Tijd, C. Batelt publiceerde in een boekje over zijn werk, genaamd Duister Amsterdam. Dit is blijkbaar een waarheid die algemeen bekend is en geen introductie behoeft.

De krant vermeldt verder dat af en toe een flinke hoeveelheid lectuur en afbeeldingen in beslag werd genomen, maar dat niet duidelijk was waar de verboden koopwaar vandaan kwam. De heer Batelt stuitte tijdens zijn onderzoek op een van de bronnen. Hij deed een inval bij een fotograaf in Amsterdam en ontdekte daar een fabriek waar hij een paar honderd glasnegatieven en onzedelijke foto's aantrof. Meer over krantenberichten over prikkellectuur is te lezen in hoofdstuk 2.

Alhoewel er niet veel informatie is over de verspreiding van prikkellectuur, blijkt uit diverse bronnen dat het verkrijgbaar was bij kiosken, bibliotheken, via colportage, advertenties, winkels en cafés.

Ik bespreek hieronder deze verschillende verkooppunten. Kiosken verkochten diverse tijdschriften met prikkelende inhoud en prikkellectuur. Het tijdschrift Pst-pst dat een duidelijk erotische inhoud had, mocht vanaf het vijfendertigste nummer niet meer worden verkocht in de kiosken van Amsterdam, omdat de inhoud steeds onzedelijker werd. Ook in kiosken op treinstations werden tijdschriften en lectuur verkocht die onder prikkellectuur vallen.

Er waren verschillende bibliotheken aan het begin van de twintigste eeuw. Volksbibliotheken kenden een censuur, aangezien de bestuurders, commissarissen en bibliothecarissen behoorden tot de bovenlaag van de bevolking en zich ten doel stelden het volk iets te leren.

Mogelijk bevonden zich enkele titels van uitgever A. Commerciële bibliotheken hadden als doel om zoveel mogelijk geld te verdienen en daarom was daar geen censuur op boeken. In catalogi zijn geen titels aangetroffen die onder prikkellectuur kunnen worden geschaard, maar mogelijk werden zij onder de toonbank bewaard en uitgeleend. Tot slot waren er de leesmusea voor de elite en de leden schreven in registers de namen van de boeken die zij wilden reserveren of waarvan zij vonden dat ze aangeschaft moesten worden.

De registers konden door iedereen worden geraadpleegd en door deze grote sociale controle is het vrij zeker dat prikkellectuur zijn weg niet vond naar de leesmusea. Voor de leden waren er voldoende andere wegen om aan de geruchtmakende titels te komen. Van colporteurs wordt melding gemaakt in diverse artikelen, zoals Prikkellitteratuur uit Daar haalde schrijfster Nynke van Hichtum de Duitser Heinrich Sohnrey en zijn 'met enthousiasme geschreven schetsje 'Wie ich die Buchenroder Dorfbibliothek gründete'.

Daarin vertelde Sohnrey over een dorp waar hij slechte 84 Het nieuws van den dag,. Aannemelijk is het dat de schrijfster een herkenbaar voorbeeld gebruikte om haar lezers te overtuigen. Over de situatie in Nederland is weinig bekend, maar het dagblad Nieuwe Tilburgsche Courant waarschuwde haar lezers in voor een actieve colporteur. De eerste aflevering van het boek Werner Pickard was al ter verkoop aangeboden. De journalist stelde voor dat iedereen in Tilburg bij een confrontatie de boeken in brand zou steken, want 'op deze wijze zal tevens aan ongewenschte vreemdelingen, die naar Tilburg gezonden worden, om vuile romans en boeken te verspreiden, de lust tot colporteeren ontnomen worden'.

In het land zouden maar liefst achtduizend colportage-boekhandelfirma's actief zijn geweest, die tezamen dertigduizend colporteurs in dienst hadden. Zij verspreidden grotendeels slechte literatuur, die vrijwel overal aangeboden werd.

Het aantal goede boeken zou gering zijn geweest. Het aantal slechte boeken betrof niet alleen het type prikkellectuur dat in deze scriptie wordt behandeld, maar ook detectives en cowboyverhalen die een slechte invloed op met name de jeugd werden verondersteld te hebben. Deze advertentie gaf mensen de kans om discreet de catalogus te bestellen die volstond met pikante lectuur.

Maar ook de boeken zelf werden aangeprezen in advertenties. Het tijdschrift Asmodée plaatste vanaf regelmatig advertenties van het Artistiek-Bureau Rotterdam. Ook vermeldde uitgever Bergé in een advertentie dat een catalogus met Franse erotische werken beschikbaar was. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig volgden uitgevers als A.

Raadgreep het voorbeeld van het Artistiek-Bureau en ook zij plaatsten advertenties om hun pikante lectuur aan de man te brengen. In oktober onderschepte de al eerdergenoemde heer Batelt van de Amsterdamse recherche een wagenvracht aan onzedelijke brochures, afbeeldingen en foto's.

Deze spullen waren vanuit Parijs naar Amsterdam gestuurd en waren gericht aan een boekhandelaar, die al lange tijd verdacht werd. Ook bestonden aan het begin van de twintigste eeuw zogenaamde pornowinkels. Dit waren kleine, donkere winkeltjes die vaak waren voorzien van een etalage waarin prikkellectuur was uitgestald. Deze winkels verkochten lectuur met een erotische lading en sporadisch afbeeldingen. Daalder citeerde een stuk uit een brief van de heer Nolthenius de Man, de secretaris van de commissie van advies voor het Rijksbureau.

De Man gaf aan dat het moeilijk is om overtredingen op de wet vast te stellen, omdat bewezen moest worden dat de zinnen inderdaad worden geprikkeld door bepaalde afbeeldingen of lectuur. Hij gaf aan dat in de praktijk een politieagent bij een etalage zou moeten staan om de opmerkingen van de jeugd het betreft hier een lezing over de invloed van prikkellectuur op de jeugd te noteren en aan de hand van deze opmerkingen te onderzoeken of de wet was overtreden.

Hierbij moet gedacht worden aan winkels die sigaren, papier of kleine cadeau-artikelen verkochten. Tijdschriften hadden vaste cafés als verkooppunt, maar ook prikkellectuur was soms verkrijgbaar in het café. Over deze verkooppunten is vrijwel geen informatie bewaard gebleven Maas , p De Tijd, Van Waes , p.

Van Hichtum, Prikkellitteratuur, , p. De wetswijziging In het vorige hoofdstuk werd duidelijk wat prikkellectuur is. In dit hoofdstuk beschrijf ik hoe rond het begin van de twintigste eeuw werd geprotesteerd tegen prikkellectuur. En niet alleen in Nederland werd geschreven over prikkellectuur, ook internationaal was het een probleem.

In werd in Parijs zelfs een internationaal congres georganiseerd over de bestrijding van pornografie. In kwam het in Nederland tot een wetswijziging. Ik beschrijf de aanleiding, de discussies en de wijziging. Binnen de katholieke geloofsgemeenschap heerste de opvatting dat verkeerde lectuur een funeste invloed kon hebben op jongeren en volwassenen.

Er werd zoveel lectuur gepubliceerd dat de kerk het nodig achtte gelovigen te begeleiden in hun keuze in boeken. Verschillende soorten boeken, tijdschriften en kranten werden verboden in deze wet. De wet ging vergezeld van een index, waarin titels en auteurs werden genoemd. De index en De prohibitione et censura librorum vormden samen de kerkelijke boekenwet.

In werd door de Vrouwenbond tot Verhooging van het Zedelijk Bewustzijn een driedaags congres georganiseerd tot bevordering van de openbare zedelijkheid. De bond stelde zich tot doel om vrouwen te informeren over zedelijkheid. De gevaren die haar omringen zijn zoo groot, en haar onwetendheid is dat niet minder.

Schoonschijnende advertenties in de dagbladen bieden haar aanlokkende betrekkingen aan, maar er schuilt dikwijls een adder in het gras, die haar een doodelijke wonde toebrengt, als zij aan de lokstem gehoor geeft.

In grote steden bood zij tehuizen aan waar voor weinig geld veilig gelogeerd kon worden. Vrouwenbond tot Verhooging van het zedelijk bewustzijn door Mevrouw Gravin van Hogendorp, geb.

Gevers Deynoot', 'Openbare huizen van ontucht eene aansporing tot onzedelijkheid. Kruijf' en 'De openbare zedelijkheid in Utrecht vóór en nà door den Heer H. IV Driedaagsche samenkomst tot bevordering der openbare zedelijkheid van juli , Amsterdam, , p. Zij publiceerde in een artikel over het onderwerp. Ze startte haar artikel met het aanhalen van een goede daad van de Duitse leraar, schrijver en journalist Heinrich Sohnrey. Hij overtuigde de bewoners van een dorp waar prikkellectuur was gevent ervan de boeken te verbranden en hielp hen met het oprichten van een bibliotheek met alleen goede boeken.

De invloed van de bibliotheek zou onmiddellijk merkbaar zijn geweest. Een vrouw vertelde Sohnrey dat haar man zo verdiept was in het boek dat 'ie de kroeg een week lang had gemeden en moeder vertelde dat ook haar zoon een week lang niet aan de bar had gehangen.

Van Hichtum beschreef hoe de situatie in de afgelopen jaren achteruit was gegaan in Nederland, maar ook in andere Europese landen. Zij gaf hiervoor verschillende oorzaken. Allereerst was slechte lectuur te gemakkelijk verkrijgbaar. Het werd verkocht door straatventers die zich overal en nergens ophielden en de boekjes voor een bedrag aanboden dat zelfs door arme mensen nog kon worden opgebracht.

De ouders lazen deze boeken en verwoestten hiermee hun smaak en vermogen om hun kinderen te behoeden voor het lezen van slechte verhalen. En juist in de kindertijd waren mensen het meest kwetsbaar, de kinderen moesten geholpen worden om de gevaarlijke periode zo goed mogelijk door te komen, zonder het lezen van indianenverhalen, roversromans en detectives.

Voorkomen moest worden dat gedachten aan misdaad en de donkere zijden van het leven de gedachtewereld van het kind zouden gaan domineren. De schrijfster haalde een verhaal aan over Duitse kinderen in de leeftijd van tien tot veertien die na het lezen van verkeerde lectuur spijbelden en zich in een indianenstam verenigden.

Ze plunderden en roofden alles wat los en vast zat en verdeelden aan het eind van de dag de buit in speciale rovershollen. Tot slot was de tijdsgeest een oorzaak van de vermenigvuldiging van prikkellectuur. Mensen die in fabrieken werkten deden zulk geestdodend werk dat zij zich 's avonds niet ertoe konden zetten literatuur te lezen die enige geestelijke inspanning vereiste.

En ook de vele zorgen die mensen hadden, over geld en hoe hun kinderen te voeden, maken dat mensen zich niet meer wilden inzetten om literatuur te lezen en zich liever verloren in een gemakkelijk geschreven en afleidende, maar tot misdaad aanzettende detectiveroman.

Van Hichtum had een gemakkelijke oplossing voor dit probleem; er moest meer goede lectuur op de markt komen die voor een lage prijs beschikbaar was. Ook moesten mensen in gesprek gaan met venters en hen ervan overtuigen dat de boekjes die zij aanboden verdorven verhalen bevatten, dat zij over moesten stappen op het aanbieden van goede lectuur en literatuur. Dit was gemakkelijker gezegd dan gedaan en Van Hichtum gaf toe dat de strijd moeilijk is.

Aangezien de toon van het artikel feller is dan 94 Van Hichtum, Prikkellitteratuur,. Wanneer we deze woorden boven dit artikel plaatsen, dan bedoelen we daarmede het gevaar der zedelooze pers in prentbriefkaarten, illustraties, zoogenaamde humoristische plaatjes enz. Men zal dan zeggen, och, dat is hier toch zoo erg niet. Zóó erg, Goddank nog niet. Men durft die dingen nog niet in 't openbaar ten toon stellen, maar 't neemt toch niet weg, dat ook hier gerust kan geconstateerd worden, dat geschriften in allerlei aard en vorm de huiskamer worden binnengeloodst, die het meest en het zekerst in staat zijn om zielen te vermoorden en lichamen te verwoesten, en dat er op geaasd wordt om in 't bezit te komen van al dat vuil.

Er wordt gecolporteerd met boeken en geschriften die het daglicht niet mogen zien; sensatieromans zijn verkrijgbaar voor een luttel bedrag en vooral, wanneer er bij vermeld wordt, dat zij in 'Duitschland zijn verboden', of 'in het buitenland zijn in beslag genomen', vinden zij met graagte koopers. Lees tegenwoordig maar eens de schandaalkroniek, de gore reclames, de moppen en geruchten en men krijgt een flauw idee van 't zedelijkheidspeil onzer liberale en neutrale pers.

Niet alleen leert men wat verkeerd is, maar men ziet dagelijks hoe langer hoe meer de schaamtelooze wijze van uitstalling, etiquet en prentbriefkaart.

Gaat daarvoor maar eens naar onze groote steden. Men behoeft niet fijn-preutsch te zijn of kwezelachtig of dweepziek, om van verontwaardiging op te stuiven, als men ziet, hoe alles samenspant om den jongeling en de jonge maagd van hun zalige onwetendheid te ontrooven.

Boeren uit Duitschland, verklaarde in den Rijksdag van 25 Februari j. Wat zou er gedaan kunnen worden om dit kwaad te bestrijden? Lands- en gemeentebesturen staan meestal machteloos om het kwaad te beteugelen. Als een jongen een ruit ingooit is er de politie als de kippen bij, maar zielen verwoesten en onschuld ontrooven dat is niet strafbaar, dat mag in het openbaar onder bescherming der wet geschieden.

Toch daghet in het Oosten; de regeering heeft bij monde van haren minister verklaard, dat zij hoopt binnen een niet al te lang tijdsverloop eenige wetsontwerpen te kunnen indienen tot De vereniging voor 'Eer en Deugd' moet in elk dorp, in elk gehucht eene afdeeling hebben.

Overal dreigt de brand der hartstochten uit te slaan. Luidt de brandklok opdat alles te hoop loopt, om te helpen en te redden. Wat nu ten slotte nog te zeggen van litteratuur op de spoorwegstations, die zooveel te wenschen óverlaat. Zou de verkoop van ongezonde litteratuur niet althans in zooverre kunnen ingeperkt worden vraagt de Standaard dat ze op onze stations en in de kiosken niet langer werd toegelaten. Onze beide groote spoorwegmaatschappijen worden bekleed door mannen van hooge positie en geëerden naam.

Mannen van wie mag ondersteld worden, dat ze den verkoop van zulke litteratuur niet zullen bevorderen. Toch doen ze het. Bij vernieuwing van contract behoeft het hun maar één regel schrifts te kosten, om althans aan dit misbruik voor goed een einde te maken.

Een bagatel zullen ze dan minder ontvangen, maar geld, door zulk een onzedelijken handel gewonnen, hoort in hunne soliede rekening niet thuis. Er moest actie worden ondernomen in de vorm van uitbreiding van de vereniging voor 'Eer en Deugd' en het zou goed zijn als prikkellectuur niet meer op stations verkrijgbaar was. Ook een uitgeverij mengde zich in de strijd tegen prikkellectuur. De Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur ondernam actie.

In schreef Het Nieuws van den Dag over bijeenkomsten die de uitgever organiseerde over bestrijding van prikkellectuur. Belangstellenden konden op twee momenten deelnemen aan deze bijeenkomsten, waar de deelnemers van gedachten zouden wisselen over dit onderwerp. Om een zo effectief mogelijke discussie los te maken, werden op voorstel van de directeur van de Maatschappij de bijeenkomsten gecentreerd rond vier vragen. De eerste vraag was welke kenmerken prikkellectuur had en aan wat voor vereisten een boek moest voldoen om niet binnen dit genre te vallen.

Er zou zowel gediscussieerd worden over boeken die binnen de jongeren- als de volwassenendoelgroep vielen. De tweede vraag was hoe lectuur kon worden opgespoord die aan deze vereisten voldeed. Vervolgens zou men zich buigen over de vraag hoe fatsoenlijke lectuur de prikkellectuur zou kunnen verdringen.

Tot slot werd er een discussie gevoerd aan de hand van de vraag of een speciale organisatie nodig en wenselijk was om 95 Tilburgsche Courant,. Uit deze voorbeelden blijkt dat prikkellectuur aan het begin van de twintigste eeuw de gemoederen bezig hield.

Het was maar moeilijk om grip te krijgen op het fenomeen en gezien de eerste discussievraag over de kenmerken van prikkellectuur en de vereisten aan een boek dat niet in deze categorie valt, was het ook toen moeilijk om prikkellectuur van een kader te voorzien. Er wordt binnen de eerste discussievraag ook een onderscheid gemaakt tussen boeken voor jongeren en volwassenen. Wellicht verschillen de definities van prikkellectuur voor de ene groep dus van de definities voor de andere groep.

Ook vroeg men zich af hoe men greep kon krijgen op de lectuur die aan de opgestelde vereisten voldeed. Waar werden de boeken aangeboden?

En waar werd de grens gesteld? Moest een boek aan alle kenmerken voldoen of was een boek dat aan de helft van de eisen voldeed ook prikkelend? Aan de hand van de derde vraag werd duidelijk dat prikkellectuur als een steeds groter probleem werd gezien. Dat fatsoenlijke lectuur prikkellectuur moest verdringen suggereert haast dat er meer prikkellectuur werd gelezen dan fatsoenlijke literatuur. De vierde en laatste discussievraag ging over het al dan niet oprichten van een organisatie om de strijd tegen prikkellectuur te kunnen voeren.

Verenigingen als 'Ons huis', het 'Nederl. Onderwijzers-genootschap', 'Vereeniging van hoofden van scholen in Nederland', de 'Bond van nederlandsche onderwijzers' en de 'Nederl.

Onderwijzers-propaganda-club' waren van de partij tijdens de bijeenkomst. Simons schaarde de romans die door colporteurs aan huis worden bezorgd en bepaalde serie-uitgaven onder prikkellectuur. De belangrijkste vraag tijdens de bijeenkomst was hoe de jeugd zo opgevoed moest worden, dat zij een afkeer zou krijgen van dit soort prikkellectuur.

De aanwezigen waren het erover eens dat het noodzakelijk was prikkellectuur te bestrijden en dat er goede lectuur voor in de plaats zou moeten komen. Het idee om klassiekers voor het grote publiek te bewerken werd door geen van de partijen toegejuicht. Een commissie van advies opstellen vond men wel een goed idee. De Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur zou het voortouw gaan nemen en verschillende van de aanwezige partijen vragen afgevaardigden te leveren voor de commissie die zich als doel zou stellen prikkellectuur te bestrijden.

Het bureau bestond uit een commissie van toezicht en een commissie van advies. In de statuten stond onder andere aangegeven dat het bureau zich ten doel stelde om meer informatie te verzamelen over de verspreiding en Het Nieuws van den Dag, Nieuwsblad voor den boekhandel, jaargang 77, nummer 99,.

Ook wilde het bureau het volk een betere smaak qua lectuur laten ontwikkelen door de nadruk te leggen op de verkeerde werking van prikkellectuur. De prikkellectuur moest verdrongen worden door goedkope, maar goede lectuur aan te bieden aan de mensen die normaliter in de verleiding zouden komen door de lage prijs van boeken die onder prikkellectuur vielen.

Het bureau voorzag verder in advies aan zowel jongeren als ouders over wel of niet te lezen boeken. Het blad richtte zich vooral op Amsterdam, waar het in kiosken, bij een adres op het Damrak en diverse uitgaansgelegenheden verkrijgbaar was. Ook was het blad te koop in Den Haag, Rotterdam en in een aantal plaatsen die telkens wijzigden. Het tijdschrift kreeg al spoedig problemen met de politie en vanaf het vijfendertigste nummer mocht het tijdschrift vanwege haar onzedelijke inhoud niet meer verkocht worden bij de Amsterdamse kiosken.

De uitgever reageerde hierop met een gedicht gericht aan zijn hoofdredacteur Kwi-Kwi: De Amsterdamsche Kioskenmaatschappij, Wil geen nieuws meer verspreiden uit buurt Y Y; Zij vindt, dat 'Pst-pst' dat verderfelijk blad Veel te veel reeds gelezen wordt in de stad, dan dat zij den verkoop in de hand zou werken En de menschen in hun neiging tot 't kwade nog versterken.

In de media werd prikkellectuur voor de wetswijziging van al regelmatig genoemd. Verschillende termen werden gebruikt, zoals prikkellectuur en onzedelijke lectuur. Allereerst waren er natuurlijk de besprekingen van rechtszaken die werden gevoerd naar aanleiding van het in huis hebben met als doel verspreiding, het verspreiden of openlijk tentoonstellen van de lectuur. Zo verscheen in bijvoorbeeld een berichtje in de krant over een boekhandelaar in Duitsland die was aangeklaagd wegens de verkoop van een onzedelijk geschrift.

De boekhandelaar had de inleiding, waar het onzedelijke deel zich bevond, bij de verkoop juist weggelaten en daarom achtte 98 Nieuwsblad voor den boekhandel, jaargang 78, nummer 42,. De Franse schrijver Émile Zola leek met zijn boeken telkens weer de grens van het aanvaardbare op te zoeken.

In verbood een tribunaal van de Berlijnse rechtbank het boek La faute de l'abbé Mouret. In werd een nieuwe uitgave van dit boek in beslag genomen, het openbaar ministerie eiste vernietiging en een boete van tweehonderd mark. De verdediging wees op de literaire waarde van het werk en de rechters, nota bene dezelfden die het boek verboden hadden, gaven aan dat het boek op zich niet onzedelijk was.

De krant adviseerde de rechters voortaan iets voorzichtiger te zijn met hun oordeel. Het boek werd in beslag genomen, maar aangezien de schrijver niet de intentie had om de lezers te bekoren met onzinnelijke scenes, mocht het boek gewoon verkocht worden. De schrijver had zich volgens het openbaar ministerie juist ten doel gesteld om de lezers af te schrikken van de zedeloosheid. Hoofdinspecteur Batelt van de Amsterdamse politie hield zich bezig met de opsporing van prikkellectuur.

Met name in het jaar was hij erg succesvol. Een zoektocht op zijn naam levert tien berichtjes op over in totaal vijf momenten waarop prikkellectuur in beslag werd genomen.

Een karrevracht vol onzedelijke geschriften, prenten en foto's werd in beslag genomen in een huis aan het Sarphatipark in Amsterdam. De journalist stak het nieuwsbericht bijzonder in en schreef: Men weet dat al sedert geruimen tijd de Justitie bezig is met een vervolging van kooplieden en fabrikanten van onzedelijke afbeeldingen, welke industrie in onze stad in den laatste tijd groote afmeetingen had aangenomen.

Af en toe werden massa's schrifturen en afbeeldingen in beslag genomen, en nu en dan volgden een arrestatie, doch men kon niet de hoofdbron ontdekken waaruit al deze verboden koopwaar tevoorschijn kwam. Ook leveren zoektermen als prikkellectuur of onzedelijk en boek bijzondere resultaten op. Interessant is een berichtje waarin een marktkoopman op een slinkse manier gebruik maakte van de populariteit van prikkellectuur.

Hij bood op de Grote Markt in Den Haag romannetjes aan met een onzedelijke omslag en een onzedelijk titelblad. Onder de boeken werd zelfs een exemplaar aangetroffen waarin een verhaal in een andere taal was opgenomen. De politie nam na een tip van een andere marktkoopman de voorraad in beslag en hij moest zich komen verantwoorden bij de rechter.

Blijkbaar verkocht prikkellectuur zo goed en was de schaamte zo groot dat hij er vanuit ging dat hij gemakkelijk weg kon komen met zijn waar. Tot slot vallen nog twee nieuwsberichten op.